Nên đọc truyện Kim Dung theo thứ tự nào: ba cách cho người mới

Không có thứ tự "bắt buộc" để đọc Kim Dung, vì phần lớn 15 bộ đứng riêng được. Chỉ có ba cụm phải đọc đúng trước sau: Xạ điêu tam bộ khúc (Anh hùng xạ điêu → Thần điêu hiệp lữ → Ỷ thiên đồ long ký), cặp Phi hồ ngoại truyện – Tuyết sơn phi hồ, và nên để Lộc Đỉnh ký sau cùng. Ngoài ra, cách đọc nên chọn theo mục đích: theo năm sáng tác để thấy tác giả trưởng thành, theo thời gian lịch sử để thấy dòng chảy các triều đại, hay theo độ dễ để không bỏ cuộc giữa chừng.

Những cặp phải đọc đúng trước sau

Cách 1: Theo năm sáng tác – thấy tác giả lớn lên

1. Thư kiếm ân cừu lục (1955)
2. Bích huyết kiếm (1956)
3. Anh hùng xạ điêu (1957–1959)
4. Tuyết sơn phi hồ (1959)
5. Thần điêu hiệp lữ (1959–1961)
6. Phi hồ ngoại truyện, Uyên ương đao, Bạch mã khiếu tây phong (đầu thập niên 1960)
7. Ỷ thiên đồ long ký (1961–1963)
8. Liên thành quyết (đầu thập niên 1960)
9. Thiên long bát bộ (1963–1966)
10. Hiệp khách hành (giữa thập niên 1960)
11. Tiếu ngạo giang hồ (1967–1969)
12. Việt nữ kiếm (1970)
13. Lộc Đỉnh ký (1969–1972)

Đây là cách nhiều người mê Kim Dung khuyên, vì nó cho thấy một điều thú vị: ông viết ngày càng hay. Hai bộ đầu còn mang khuôn võ hiệp cũ, nhân vật phân chính tà rõ, kết cấu lỏng. Từ Xạ điêu trở đi, nhân vật có chiều sâu; đến Thiên long, Tiếu ngạo, Lộc Đỉnh thì mỗi bộ là một thử nghiệm mới. Nhược điểm của cách này: hai bộ đầu là bộ kém hấp dẫn nhất với người mới, dễ khiến bỏ cuộc sớm.

Cách 2: Theo thời gian lịch sử – thấy cả một dòng sử

Xếp theo bối cảnh trong truyện, 15 bộ trải từ thời Xuân Thu đến đời Càn Long:

Cách này hợp với người thích sử. Đọc liền Thiên long – Xạ điêu – Thần điêu – Ỷ thiên, bạn sẽ thấy Cái Bang từ thịnh đến suy, Thiếu Lâm bao giờ cũng ở đó, và các thế lực phương Bắc – Liêu, Kim, Mông Cổ – lần lượt nổi lên. Nhược điểm: Lộc Đỉnh ký đứng trước Thư kiếm, mà Lộc Đỉnh là bộ "phá khuôn", đọc nó trước các bộ khuôn mẫu sẽ mất cái thú đối chiếu.

Cách 3: Theo độ dễ – cho người mới

Với người chưa đọc Kim Dung bao giờ, thứ tự sau thường dễ giữ hứng nhất:

1. Anh hùng xạ điêu – cốt truyện rõ, nhân vật dễ thương, là cánh cửa vào cả hệ thống Ngũ tuyệt và Cửu Âm chân kinh.
2. Thần điêu hiệp lữ – đọc tiếp ngay cho trọn mạch, cảm xúc mạnh nhất.
3. Tiếu ngạo giang hồ – đứng riêng, nhịp nhanh, nhân vật chính dễ mến.
4. Ỷ thiên đồ long ký – quay lại khép bộ ba.
5. Thiên long bát bộ – dài và nặng nhất, nên đọc khi đã quen văn Kim Dung.
6. Các truyện vừa và ngắn – Tuyết sơn phi hồ, Liên thành quyết, Bạch mã khiếu tây phong, Uyên ương đao, Việt nữ kiếm, mỗi bộ chỉ vài ngày là xong.
7. Hiệp khách hành, Phi hồ ngoại truyện, Bích huyết kiếm, Thư kiếm ân cừu lục – khi đã mê và muốn đọc trọn.
8. Lộc Đỉnh ký – để cuối cùng.

Vì sao ai cũng khuyên để Lộc Đỉnh ký sau cùng

Lộc Đỉnh ký là bộ Kim Dung dùng để tự nhìn lại thế giới võ hiệp. Nhân vật chính không biết võ, giang hồ hiệp nghĩa bị đặt cạnh chính trị triều đình và tỏ ra nhỏ bé. Cái hay của nó phần lớn đến từ việc người đọc đã quen với Quách Tĩnh, Kiều Phong, Lệnh Hồ Xung. Đọc nó đầu tiên, nhiều người chỉ thấy một truyện hài về gã ba hoa; đọc nó sau cùng mới thấy đây là cuộc tổng kết.

Những truyện có thể bỏ qua nếu ít thời gian

Nói thẳng: không phải bộ nào cũng hay như nhau. Nếu chỉ có thời gian cho năm bộ, phần lớn người đọc lâu năm sẽ chọn Xạ điêu, Thần điêu, Thiên long, Tiếu ngạo, Lộc Đỉnh. Uyên ương đao là truyện vừa nhẹ nhàng, gần với hài; Bích huyết kiếm và Thư kiếm ân cừu lục là hai bộ "tập viết" của tác giả, giá trị chủ yếu với người muốn thấy ông khởi đầu ra sao. Tuy vậy, có những truyện ngắn bị đánh giá thấp mà rất đáng đọc: Bạch mã khiếu tây phong buồn và đẹp, Liên thành quyết là bộ u tối nhất về lòng tham, Việt nữ kiếm chỉ vài chục trang mà đọng lại lâu.

Đọc bản nào, bản dịch nào

Trước khi đọc, nên biết Kim Dung sửa truyện hai lần lớn (thập niên 1970 và 1999–2006), nên có ba lớp văn bản: bản đăng báo, bản tu chỉnh và bản tân tu. Các bản dịch tiếng Việt cũng dịch từ những lớp khác nhau. Người đọc lần đầu không cần quá bận tâm, nhưng nên xem lời giới thiệu ở đầu sách để biết mình đang cầm bản nào – khi bàn chuyện với người khác mà mỗi người đọc một bản, rất dễ cãi nhau về những chi tiết thật ra cả hai đều đúng.

Góc nhìn hôm nay: vài mẹo đọc cho trọn

• Ghi tên nhân vật. Thiên long bát bộ và Lộc Đỉnh ký có hàng trăm nhân vật. Một trang giấy ghi tên, môn phái, quan hệ giúp đỡ phải lật lại.
• Đọc hậu ký sau khi đọc xong truyện. Hậu ký của Kim Dung đôi khi tiết lộ kết thúc, nhưng đọc sau thì rất đáng: ông giải thích vì sao viết, vì sao sửa.
• Đọc trước, xem phim sau. Phim chuyển thể nào cũng cắt và đổi; xem trước sẽ khó hình dung nhân vật theo cách của sách.
• Đọc lại sau mười năm. Nhiều người đọc Kim Dung ở tuổi thiếu niên thì mê Dương Quá, đọc lại ở tuổi trung niên thì hiểu Quách Tĩnh; lần đầu cười Vi Tiểu Bảo, lần sau mới thấy buồn.