Lục Tiểu Phụng và lối truyện trinh thám kiếm hiệp của Cổ Long

Lục Tiểu Phụng là nhân vật chính của chuỗi truyện Cổ Long viết từ năm 1973: một lãng tử "có bốn hàng lông mày" (hàng ria tỉa giống lông mày), tuyệt kỹ là dùng hai ngón tay kẹp đứng mọi binh khí, và có tài phá những vụ án mà cả giang hồ bó tay. Chuỗi truyện này là ví dụ rõ nhất của lối "trinh thám kiếm hiệp": mỗi tập là một vụ án với nghi phạm, manh mối và cú lật ngược ở cuối – võ công chỉ là phương tiện, còn câu hỏi "ai làm" mới là xương sống.

Lục Tiểu Phụng là người thế nào

Cổ Long giới thiệu nhân vật bằng những nét gần như hài hước. Lục Tiểu Phụng ham vui, thích rượu ngon, thích phụ nữ đẹp, ghét phiền phức nhưng phiền phức luôn tìm đến chàng. Chàng có quá nhiều bạn, và chính vì nhiều bạn mà hay bị kéo vào chuyện của người khác.

• Bốn hàng lông mày: hàng ria mép của chàng được tỉa gọn giống hệt đôi lông mày, nên giang hồ gọi đùa là người có bốn hàng lông mày.
• Linh tê nhất chỉ: dùng hai ngón tay kẹp chặt lưỡi kiếm, mũi giáo của đối thủ. Đây là tuyệt kỹ phòng thủ, hợp với một nhân vật thích gỡ rối hơn là giết người.
• Đầu óc thám tử: chàng quan sát chi tiết nhỏ, nghi ngờ điều hiển nhiên, và không tin ai hoàn toàn – kể cả người thuê chàng.

Bạn bè: dàn nhân vật làm nên chuỗi truyện

Cách dựng bạn bè của Cổ Long ở chuỗi này rất giống truyện trinh thám phương Tây: thám tử có người giúp việc, có đối thủ ngang tài, có người cung cấp tin. Nhưng tình bạn ở đây sâu hơn quan hệ công việc – Lục Tiểu Phụng liều mạng vì bạn, và nỗi đau lớn nhất của chàng thường đến từ một người bạn.

Các tập trong chuỗi truyện

1. Lục Tiểu Phụng truyền kỳ (còn gọi Kim bằng vương triều): một vương triều đã mất, kho báu của nó và những người tưởng đã chết.
2. Tú hoa đại đạo: "kẻ trộm thêu hoa" – một tên đạo tặc bí ẩn gây án liên tiếp, và Lục Tiểu Phụng bị giao nhiệm vụ tìm ra hắn.
3. Quyết chiến tiền hậu: trận quyết đấu giữa Tây Môn Xuy Tuyết và Diệp Cô Thành trên nóc Tử Cấm thành đêm trăng tròn – và âm mưu thật sự đằng sau trận đấu ấy.
4. Ngân câu đổ phường: sòng bạc lưỡi câu bạc và một vụ án kéo Lục Tiểu Phụng đi rất xa khỏi Trung Nguyên.
5. U linh sơn trang: sơn trang của những người "đã chết", nơi Lục Tiểu Phụng phải trốn vào.
6. Phượng vũ cửu thiên và Kiếm thần nhất tiếu: các tập về sau. Nhiều nguồn cho rằng Phượng vũ cửu thiên có phần do người khác viết, nên văn không đều với các tập trước.

Quyết chiến tiền hậu: tập được nhắc nhiều nhất

Ý tưởng chính của tập này rất đẹp: hai kiếm khách mạnh nhất thiên hạ hẹn đấu nhau trên nóc Tử Cấm thành – nơi người thường không được bước vào – vào đêm rằm. Cả giang hồ đổ về kinh thành, ai cũng muốn tận mắt xem. Chiêu "Thiên ngoại phi tiên" của Diệp Cô Thành, kiếm của Tây Môn Xuy Tuyết, trở thành những hình ảnh biểu tượng của kiếm hiệp Cổ Long.

Nhưng đúng chất trinh thám, trận đấu chỉ là tấm màn. Lục Tiểu Phụng dần nhận ra có kẻ muốn lợi dụng lúc mọi ánh mắt dồn lên nóc điện để làm một việc lớn hơn nhiều. Người đọc vừa chờ trận đấu, vừa chạy đua với Lục Tiểu Phụng để giải câu đố – hai sức kéo cùng lúc. Tập này cũng cho thấy kiểu "đạo kiếm" mà Cổ Long gửi gắm qua Tây Môn Xuy Tuyết: với người coi kiếm là đạo, thắng thua không còn là chuyện quan trọng nhất.

Công thức trinh thám kiếm hiệp

Đọc vài tập là thấy một khuôn khá nhất quán, và chính sự nhất quán ấy làm người đọc nghiện:

1. Một vụ án lạ: báu vật mất, người chết theo cách không ai giải thích được, một tên đạo tặc không ai bắt được.
2. Lục Tiểu Phụng bị kéo vào: vì nợ ân tình, vì bị nghi oan, hoặc vì một người đẹp nhờ cậy.
3. Nhiều nghi phạm: mỗi người đều có lý do, có bí mật.
4. Manh mối nhỏ: một đường kim, một mùi hương, một chi tiết trong lời nói.
5. Cú lật ngược: kẻ đứng sau thường là người ít bị nghi nhất, nhiều khi là người đáng tin nhất.

Cổ Long không phát minh ra khuôn này; nó là khuôn của truyện trinh thám cổ điển phương Tây, từ Sherlock Holmes đến Agatha Christie. Cái ông làm là ghép nó vào thế giới võ hiệp, nơi võ công cho phép những thủ đoạn mà truyện trinh thám thường không có – cải trang hoàn hảo, độc dược kỳ lạ, ám khí – và vì thế phải giữ luật chơi công bằng với người đọc bằng cách khác: cài manh mối từ sớm.

So với Sở Lưu Hương

Hai chuỗi truyện cho thấy Cổ Long thử cùng một ý tưởng – hiệp khách phá án – theo hai giọng khác nhau. Nhiều người đọc coi Lục Tiểu Phụng là bản trưởng thành hơn: dàn nhân vật phụ phong phú hơn, và chất trinh thám chặt hơn.

Góc nhìn hôm nay

• Đọc theo thứ tự xuất bản, vì quan hệ giữa các nhân vật phát triển qua từng tập, và có những bí mật ở tập trước được nhắc lại ở tập sau.
• Đọc chậm phần mở: manh mối quan trọng nhất của Cổ Long thường nằm ngay trong vài chương đầu, giữa những câu thoại tưởng như đùa.
• Xem phim sau khi đọc: chuỗi này được Hồng Kông, Đài Loan và đại lục chuyển thể nhiều lần, nhưng phần lớn bản phim không giữ được cú lật ngược vì đã quá nổi tiếng.
• Tìm Hoa Mãn Lâu: nhân vật người mù yêu đời này là một trong những nhân vật đẹp nhất của Cổ Long, đáng để ý qua từng tập.