Núi Nga Mi: Kim Đỉnh, đạo tràng Phổ Hiền và phái Nga Mi trong truyện

Núi Nga Mi (Emei Shan) là ngọn núi có thật ở tỉnh Tứ Xuyên, Trung Quốc, một trong bốn danh sơn Phật giáo, là đạo tràng của Bồ Tát Phổ Hiền. Đỉnh Kim Đỉnh cao khoảng 3.077 m, nổi tiếng với biển mây, mặt trời mọc và hiện tượng "Phật quang". Năm 1996, UNESCO công nhận Nga Mi cùng tượng Lạc Sơn Đại Phật là di sản thế giới hỗn hợp cả văn hoá lẫn thiên nhiên.

Nga Mi ở đâu và tên núi nghĩa là gì

Nga Mi nằm ở rìa tây nam bồn địa Tứ Xuyên, thuộc thành phố Lạc Sơn, cách Thành Đô khoảng hai giờ xe. Từ đồng bằng, núi vọt lên rất đột ngột: chân núi chỉ vài trăm mét, đỉnh cao nhất là Vạn Phật đỉnh khoảng 3.099 m, còn Kim Đỉnh, nơi hầu hết du khách lên, cao khoảng 3.077 m.

"Nga mi" nghĩa đen là "mày ngài", nét lông mày cong thanh mảnh của con ngài, cũng là hình ảnh ước lệ để tả mày người đẹp. Lối giải thích phổ biến là hai ngọn núi đối nhau trông như cặp lông mày. Cái tên mềm mại ấy về sau rất hợp với hình ảnh "phái Nga Mi toàn nữ hiệp" trong tiểu thuyết, dù đó là hư cấu.

Đạo tràng của Bồ Tát Phổ Hiền

Phật giáo Trung Hoa có "tứ đại danh sơn", mỗi núi gắn với một vị Bồ Tát:

Phổ Hiền thường được thể hiện cưỡi voi trắng sáu ngà. Ở chùa Vạn Niên trên sườn Nga Mi có pho tượng Phổ Hiền cưỡi voi bằng đồng đúc năm 980 thời Bắc Tống, nặng hàng chục tấn, là một trong những tượng đồng cổ quý nhất Trung Quốc. Trên Kim Đỉnh, từ năm 2006 có tượng "Thập phương Phổ Hiền" mạ vàng rất lớn, mười mặt nhìn về mười phương, là hình ảnh mà hầu như ai lên đỉnh cũng chụp lại.

Trước khi Phật giáo thịnh, Nga Mi cũng là nơi tu luyện của Đạo giáo. Dấu vết hai tôn giáo đan xen vẫn còn trong tên một số điểm trên núi.

Bốn cảnh nổi tiếng trên Kim Đỉnh

Biển mây

Vì đỉnh cao hơn đồng bằng gần ba nghìn mét, những ngày ẩm, mây phủ kín thung lũng bên dưới, từ đỉnh nhìn xuống chỉ thấy một biển trắng.

Mặt trời mọc

Nhiều người ngủ lại trên núi để xem bình minh. Những ngày trời quang, có thể thấy dãy núi tuyết phía tây, trong đó có Cống Ca sơn (Minya Konka) cao hơn bảy nghìn mét.

Phật quang

Khi mặt trời ở sau lưng và biển mây ở trước mặt, người đứng trên vách có thể thấy bóng mình in lên mây, quanh bóng có vầng sáng nhiều màu. Khoa học gọi đây là hiện tượng quang học "glory", thường đi kèm "bóng ma Brocken". Người hành hương xưa coi là Phật hiện, và vách đá chỗ hay thấy Phật quang được gọi là Xả Thân nhai, vì từng có người tưởng là cõi Phật mà nhảy xuống. Câu chuyện buồn này là lý do lan can ở đó được gia cố rất kỹ.

Thánh đăng

Có những đêm người ta kể thấy vô số đốm sáng lập loè dưới vực. Lời giải thích thường gặp là ánh sáng từ một số loài nấm, côn trùng phát quang hoặc phản xạ ánh trăng, nhưng hiện tượng này hiếm và chưa có kết luận thống nhất.

Khỉ Nga Mi và rừng núi

Phần "thiên nhiên" trong di sản hỗn hợp không chỉ là cảnh đẹp. Nga Mi nằm ở vùng chuyển tiếp giữa bồn địa và cao nguyên, nên trên một quãng ngắn có đủ các tầng rừng từ cận nhiệt đới đến rừng lá kim gần đỉnh, với rất nhiều loài thực vật đặc hữu. Bầy khỉ (khỉ đuôi ngắn Tây Tạng) quanh khu Thanh Âm các và Hồng Xuân bình nổi tiếng vì giật đồ ăn, túi xách của du khách. Ban quản lý khuyên không cho khỉ ăn và giữ chặt đồ đạc.

Lạc Sơn Đại Phật: nửa kia của di sản

Cách Nga Mi khoảng ba mươi cây số, nơi ba con sông Mân Giang, Thanh Y và Đại Độ hợp lưu, là tượng Phật Di Lặc tạc vào vách đá, cao khoảng 71 m. Tượng khởi công năm 713 thời Đường do nhà sư Hải Thông vận động, với mong muốn làm dịu dòng nước dữ hay làm đắm thuyền, và hoàn thành khoảng năm 803, kéo dài khoảng chín mươi năm qua nhiều đời người. Đây là tượng Phật tạc vào vách đá lớn nhất thế giới. UNESCO gộp Nga Mi và Lạc Sơn Đại Phật thành một di sản năm 1996.

Nga Mi trong thơ và trong tiểu thuyết

Lý Bạch

Lý Bạch lớn lên ở đất Thục và viết bài "Nga Mi sơn nguyệt ca" khi rời quê, mở đầu bằng câu "Nga Mi sơn nguyệt bán luân thu" (trăng thu nửa vành trên núi Nga Mi). Nhờ bài thơ này, trăng Nga Mi trở thành một hình ảnh văn chương.

Phái Nga Mi của Kim Dung

Trong Ỷ thiên đồ long ký, phái Nga Mi do Quách Tương, con gái út của Quách Tĩnh – Hoàng Dung, sáng lập; đời sau có Diệt Tuyệt sư thái nghiêm khắc và Chu Chỉ Nhược. Phái chủ yếu là ni cô và nữ đệ tử. Toàn bộ chuyện này là hư cấu: Quách Tương không phải nhân vật lịch sử, và trên núi không có tổ chức võ lâm nào như vậy. Ở Tứ Xuyên có lối gọi chung "võ Nga Mi" cho các dòng võ địa phương, nhưng đó là cách gọi theo vùng, không liên quan tới một nữ phái.

Điều thú vị là hình ảnh Nga Mi trong truyện vẫn bám vào thực tế ở một điểm: núi Phật giáo, đệ tử xuất gia. Kim Dung chọn một danh sơn thờ Bồ Tát để đặt một môn phái có tính kỷ luật và khổ hạnh.

Góc nhìn hôm nay

Nga Mi có hai cách lên: đi bộ đường đá cổ hàng chục cây số qua các chùa, hoặc đi xe tới Lôi Động bình rồi đi bộ một đoạn và lên cáp treo tới Kim Đỉnh. Người đọc kiếm hiệp muốn "cảm" núi thì nên đi bộ ít nhất một đoạn ở khu chùa Thanh Âm các, nơi hai con suối đen trắng gặp nhau dưới cây cầu đá cổ.

Vài lưu ý thực tế:

• Đỉnh núi ở độ cao khoảng ba nghìn mét: lạnh quanh năm, thời tiết đổi nhanh. Người có bệnh tim mạch, huyết áp nên hỏi bác sĩ trước khi lên.
• Muốn thấy Phật quang cần may mắn: buổi trưa hoặc chiều nắng, mặt trời sau lưng, biển mây trước mặt.
• Giá vé, giờ cáp treo, quy định lưu trú trên núi thay đổi theo mùa; kiểm tra trên kênh chính thức của khu thắng cảnh trước khi đi.
• Đọc thêm: hồ sơ UNESCO "Mount Emei Scenic Area, including Leshan Giant Buddha Scenic Area"; các tuyển tập thơ Đường có bài của Lý Bạch.