Hoa Sơn là ngọn núi đá hoa cương có thật ở tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc, cách Tây An khoảng 120 km về phía đông, được gọi là Tây Nhạc trong Ngũ Nhạc. Đỉnh cao nhất là Nam phong, khoảng 2.155 m, và từ xưa núi đã nổi tiếng là hiểm nhất thiên hạ với câu "Tự cổ Hoa Sơn nhất điều lộ" (từ xưa lên Hoa Sơn chỉ có một con đường). Cuộc "Hoa Sơn luận kiếm" thì hoàn toàn do Kim Dung sáng tạo trong Anh hùng xạ điêu.
Năm ngọn núi như năm cánh hoa
Hoa Sơn không phải một đỉnh mà là một khối đá hoa cương khổng lồ với năm ngọn chính. Người xưa thấy năm ngọn xếp quanh nhau như cánh hoa nên gọi là "Hoa" (chữ Hoa cổ cũng là bông hoa). Có giả thuyết cho rằng tên Hoa Sơn liên quan tới chữ "Hoa" trong "Hoa Hạ", tên tự xưng của người Trung Hoa cổ, nhưng đây là ý kiến còn bàn cãi.
| Ngọn | Tên khác | Nổi tiếng vì |
|---|---|---|
| Nam phong | Lạc Nhạn phong | Cao nhất, khoảng 2.155 m; gần đó là Trường Không sạn đạo |
| Đông phong | Triều Dương phong | Ngắm mặt trời mọc; có Hạ kỳ đình |
| Tây phong | Liên Hoa phong | Vách đá dựng như lưỡi rìu, tích Bảo Liên đăng |
| Bắc phong | Vân Đài phong | Thấp nhất trong năm ngọn, có ga cáp treo, chỗ người ta hay chụp ảnh "luận kiếm" |
| Trung phong | Ngọc Nữ phong | Gắn truyền thuyết Lộng Ngọc thổi tiêu cưỡi phượng |
"Một con đường": vì sao Hoa Sơn hiểm
Đường bộ truyền thống bắt đầu từ Ngọc Tuyền viện ở chân núi, men theo khe suối rồi leo lên những đoạn bậc đá đục thẳng vào vách. Các tên đất nghe đã thấy ngợp: Thiên Xích Tràng (nghìn thước), Bách Xích Hiệp (khe trăm thước), Lão Quân Lê Câu (rãnh Lão Quân cày), Thương Long Lĩnh (sống rồng xanh). Thương Long Lĩnh là một sống đá hẹp, hai bên là vực.
Ở đầu Thương Long Lĩnh có chỗ khắc "Hàn Thoái Chi đầu thư xứ" (chỗ Hàn Dũ ném thư). Sách ghi chép đời Đường kể văn hào Hàn Dũ lên Hoa Sơn, đến đây sợ quá không dám xuống, khóc và viết thư từ biệt gia đình, sau nhờ quan địa phương cho người lên cứu. Chuyện được chép trong bút ký, chưa chắc từng chi tiết đều đúng, nhưng rất được ưa thích vì cho thấy Hoa Sơn làm cả bậc đại nho run chân.
Trường Không sạn đạo gần Nam phong là đoạn ván gỗ gắn vào vách đá dựng đứng, rộng chỉ đủ một người. Nó thường được ảnh mạng gọi là "con đường nguy hiểm nhất thế giới". Ngày nay khách muốn đi phải mua dịch vụ riêng, đeo đai an toàn móc vào dây cáp; đây là điểm tuỳ chọn, không phải đường chính.
Từ thập niên 1990 trở đi, núi có cáp treo lên Bắc phong và sau này thêm tuyến lên Tây phong, giúp người không leo nổi vẫn đến được các đỉnh. "Một con đường" giờ thành ba lựa chọn, nhưng đoạn nối giữa các đỉnh vẫn phải đi bộ trên bậc đá dốc.
Hoa Sơn của Đạo giáo
Trước khi thành sân khấu kiếm hiệp, Hoa Sơn là núi Đạo giáo. Tư Mã Thiên đã chép việc các vua tế Tây Nhạc. Nhân vật nổi tiếng nhất gắn với núi là đạo sĩ Trần Đoàn (Hy Di tiên sinh), sống cuối Ngũ Đại đầu Tống, ẩn cư ở Hoa Sơn và mất năm 989. Ngọc Tuyền viện ở chân núi tương truyền dựng để tưởng nhớ ông.
Truyền thuyết kể Trần Đoàn đánh cờ với Triệu Khuông Dận, người về sau thành Tống Thái Tổ, và thắng được cả ngọn Hoa Sơn, nên từ đó núi không phải nộp thuế. Đình Hạ kỳ (đình đánh cờ) trên một mỏm đá ở Đông phong gắn với tích này. Đây là truyền thuyết, không có trong chính sử.
Đời Kim – Nguyên, phái Toàn Chân của Vương Trùng Dương có một nhánh ở Hoa Sơn do đệ tử Hác Đại Thông khởi lập. Người đọc Xạ điêu sẽ nhận ra cái tên: Hác Đại Thông là một trong "Toàn Chân thất tử" của Kim Dung. Đây là chỗ hư cấu và lịch sử chạm nhau rất khéo: Vương Trùng Dương và bảy đệ tử là người có thật trong lịch sử Đạo giáo, còn võ công và các trận đấu của họ là tiểu thuyết.
Hoa Sơn luận kiếm: một sáng tạo của Kim Dung
Trong Anh hùng xạ điêu, "Hoa Sơn luận kiếm" là cuộc tỉ thí giữa những cao thủ hàng đầu để tranh danh hiệu thiên hạ đệ nhất và quyền giữ Cửu Âm chân kinh. Truyện kể ba lần luận kiếm:
- Lần thứ nhất (trước khi truyện bắt đầu): năm người đấu bảy ngày bảy đêm giữa trời tuyết, Vương Trùng Dương thắng, từ đó có danh xưng "Thiên hạ ngũ tuyệt": Đông Tà Hoàng Dược Sư, Tây Độc Âu Dương Phong, Nam Đế Đoàn Trí Hưng, Bắc Cái Hồng Thất Công, Trung Thần Thông Vương Trùng Dương.
- Lần thứ hai ở cuối Xạ điêu: Quách Tĩnh đã đủ sức đứng ngang hàng các bậc tiền bối.
- Lần thứ ba ở cuối Thần điêu hiệp lữ: thế hệ mới với Dương Quá được gọi là "Tây Cuồng", Quách Tĩnh là "Bắc Hiệp".
Không có tư liệu nào về một cuộc tỉ võ như thế trên Hoa Sơn. Kim Dung chọn Hoa Sơn vì nó hiểm, vì nó là Tây Nhạc linh thiêng, và vì gắn với Toàn Chân. Hình ảnh năm cao thủ đứng trên đỉnh núi phủ tuyết đã đi vào văn hoá đại chúng tới mức cụm "Hoa Sơn luận kiếm" ngày nay được dùng cho mọi cuộc tranh luận giữa các tay cự phách, từ hội nghị kinh doanh đến các cuộc đấu cờ.
Báo chí Trung Quốc ghi nhận năm 2003 Kim Dung đã lên Hoa Sơn trong một chương trình truyền hình mang chính tên "Hoa Sơn luận kiếm". Trên Bắc phong hiện có tấm bia đá khắc bốn chữ này, và đây là chỗ đông người chụp ảnh nhất núi.
Hoa Sơn trong Tiếu ngạo giang hồ
Ở Tiếu ngạo giang hồ, Hoa Sơn là trụ sở của phái Hoa Sơn, một trong Ngũ Nhạc kiếm phái, do Nhạc Bất Quần làm chưởng môn. Lệnh Hồ Xung bị phạt lên "Tư Quá nhai" (vách hối lỗi) và tại đó gặp Phong Thanh Dương, học Độc Cô cửu kiếm. Tư Quá nhai là địa danh hư cấu; cuộc tranh chấp "khí tông – kiếm tông" cũng là hư cấu. Nhưng cảm giác cô độc của một người ngồi trên vách đá quanh năm gió lạnh thì rất Hoa Sơn.
Góc nhìn hôm nay
Hoa Sơn là một trong những ngọn núi được leo nhiều nhất Trung Quốc. Nhiều người leo đêm để kịp ngắm bình minh ở Đông phong. Vài điều nên biết trước:
- Đi bộ toàn tuyến từ chân núi mất nhiều giờ, bậc đá rất dốc, có đoạn phải bám xích sắt. Cần thể lực tốt, giày bám, tay không cầm đồ.
- Người sợ độ cao, có bệnh tim mạch hay khớp gối nên chọn cáp treo và hỏi bác sĩ trước khi đi.
- Trường Không sạn đạo là dịch vụ có kiểm soát, chỉ đi khi thời tiết cho phép và phải tuân thủ nhân viên.
- Giá vé, giờ cáp treo và quy định leo đêm thay đổi theo mùa và ngày lễ; kiểm tra trên kênh chính thức trước khi đi.
Muốn đọc thêm: các chương luận kiếm trong Xạ điêu và Thần điêu; các khảo cứu về Toàn Chân giáo và Vương Trùng Dương để thấy nhân vật thật đằng sau "Trung Thần Thông".
Câu hỏi thường gặp
Hoa Sơn ở đâu?
Hoa Sơn ở tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc, thuộc thành phố Hoa Âm, cách Tây An khoảng 120 km về phía đông. Núi là Tây Nhạc, một trong Ngũ Nhạc của Trung Hoa.
Hoa Sơn cao bao nhiêu?
Đỉnh cao nhất là Nam phong (Lạc Nhạn phong), khoảng 2.155 m. Các đỉnh Đông, Tây, Trung, Bắc thấp hơn, trong đó Bắc phong thấp nhất và là nơi có ga cáp treo.
Hoa Sơn luận kiếm có thật không?
Không. Hoa Sơn luận kiếm là sáng tạo của Kim Dung trong Anh hùng xạ điêu và Thần điêu hiệp lữ. Không có tư liệu lịch sử nào về một cuộc tỉ võ tranh thiên hạ đệ nhất trên núi này.
Vì sao gọi Hoa Sơn là núi hiểm nhất?
Núi là khối đá hoa cương dựng đứng, đường lên phải đục bậc vào vách, có những đoạn như Thiên Xích Tràng, Thương Long Lĩnh rất hẹp và dốc. Câu "Tự cổ Hoa Sơn nhất điều lộ" nói rằng xưa chỉ có một lối lên duy nhất.
Trường Không sạn đạo là gì?
Đó là đoạn đường ván gỗ gắn vào vách đá dựng đứng gần Nam phong, rộng vừa một người. Ngày nay khách đi phải đeo đai an toàn móc vào cáp, và đây là điểm tham quan tuỳ chọn.
Phái Hoa Sơn trong truyện có thật không?
Phái Hoa Sơn với Nhạc Bất Quần, khí tông, kiếm tông là hư cấu. Ngoài đời, Hoa Sơn là núi Đạo giáo, có một nhánh Toàn Chân do Hác Đại Thông lập đời Kim – Nguyên.
