Sở Lưu Hương là ai: Đạo soái phong lưu trong truyện Cổ Long

Sở Lưu Hương là nhân vật chính của chuỗi truyện Cổ Long bắt đầu từ cuối thập niên 1960: một tay trộm lừng danh được giang hồ gọi là "Đạo soái" (vua của giới trộm), phong lưu, hào hoa, đi đến đâu để lại mùi hương uất kim hương đến đó – và không bao giờ giết người. Chàng là kiểu "siêu đạo chích quân tử" hiếm thấy trong truyện võ hiệp, giải những vụ án bí ẩn bằng đầu óc nhiều hơn bằng võ công, và là nhân vật đưa Cổ Long đến với đông đảo người đọc.

Sở Lưu Hương là ai trong truyện

Tên chàng đã là một lời giới thiệu: "Lưu Hương" nghĩa là để lại hương thơm. Trước khi lấy món gì, chàng thường gửi thư báo trước cho chủ nhân, và sau khi lấy, chỉ còn mùi hương ở lại. Giang hồ vì thế gọi chàng là Đạo soái hay Hương soái. Chàng lấy của kẻ giàu bất chính, của những kẻ ỷ thế – thói "trộm có đạo" quen thuộc của văn học hiệp nghĩa nhiều nền văn hoá.

Những nét tính cách người đọc nhớ:

• Không giết người. Đây là nguyên tắc chàng giữ suốt chuỗi truyện, kể cả khi đối mặt kẻ thù độc ác nhất. Trong thế giới võ hiệp đầy máu, một nhân vật chính từ chối giết người là điều rất đáng chú ý.
• Khinh công và đầu óc. Chàng có khinh công vào hàng nhất giang hồ, nhưng thứ làm nên chàng là óc quan sát, suy luận, và khả năng đọc người.
• Thói quen sờ mũi. Khi gặp chuyện khó nghĩ, Sở Lưu Hương hay đưa tay sờ mũi – một chi tiết nhỏ mà người đọc nhớ mãi.
• Đào hoa nhưng không vô tình. Phụ nữ say mê chàng ở mọi nơi chàng đi qua, nhưng Cổ Long để chàng tôn trọng họ và thường là người chịu tổn thương sau cùng.

Những người bên cạnh

Chiếc thuyền buồm với ba cô gái là "nhà" của Sở Lưu Hương – nơi chàng trở về sau mỗi vụ án. Hình ảnh ấy cho thấy cách Cổ Long dựng nhân vật: không có môn phái, không có sư môn, chỉ có bạn bè và một nơi để về.

Chuỗi truyện Sở Lưu Hương

Chuỗi truyện thường được chia làm hai phần lớn và vài tập về sau:

1. Sở Lưu Hương truyền kỳ gồm ba tập: Huyết hải phiêu hương (những xác chết trôi trên biển và một cung điện bí ẩn của phụ nữ), Đại sa mạc (hành trình xuyên sa mạc, đối đầu Thạch Quan Âm), Hoạ mi điểu (bí mật quanh Thuỷ Mẫu Âm Cơ).
2. Sở Lưu Hương tân truyền kỳ: Quỷ luyến hiệp tình, Biển phúc truyền kỳ (truyền kỳ con dơi – một hòn đảo bí ẩn chìm trong bóng tối), Đào hoa truyền kỳ.
3. Các tập về sau: Tân nguyệt truyền kỳ, Ngọ dạ lan hoa, viết khi Cổ Long đã ở giai đoạn cuối sự nghiệp.

Mỗi tập là một vụ án tương đối trọn vẹn: có người chết, có bí mật, có những kẻ đứng sau mà phải đến cuối mới lộ mặt. Nhiều độc giả coi Biển phúc truyền kỳ là tập hay nhất về mặt dựng không khí và lật ngược.

Đạo chích quân tử: một hình mẫu không chỉ của phương Đông

Khi đọc Sở Lưu Hương, người quen văn học phương Tây dễ nghĩ đến Arsène Lupin của Maurice Leblanc – tên trộm lịch lãm Pháp đầu thế kỷ 20, cũng báo trước trước khi lấy, cũng giải án, cũng đào hoa. Nhiều người đọc so sánh hai nhân vật này; Cổ Long đọc nhiều văn học dịch, nên sự gần gũi không có gì lạ, dù không thể nói chắc ông lấy cảm hứng trực tiếp.

Ở phương Đông cũng có truyền thống tương tự: những tên trộm nghĩa hiệp trong truyện dân gian, trong truyền kỳ đời Đường, trong các truyện công án đời Thanh. Cái mới của Cổ Long là đặt kiểu nhân vật ấy vào giữa thế giới võ hiệp – vốn coi trọng môn phái, danh dự, báo thù – và cho chàng thắng bằng trí tuệ và lòng tử tế.

Vì sao Sở Lưu Hương khác các hiệp khách khác

So với nhân vật chính của Kim Dung, Sở Lưu Hương gần như không có quá khứ được kể: không cha mẹ, không thầy, không thù nhà. Chàng không gánh việc nước, không muốn làm minh chủ, không đi tìm bí kíp. Chàng chỉ dính vào những chuyện bất bình gặp trên đường và gỡ chúng ra.

Chính sự nhẹ nhàng ấy làm nên sức hút. Người đọc không phải theo dõi một đời người với bao nhiêu bi kịch; họ được theo một người thông minh, thú vị, giải một câu đố. Đó là lý do Sở Lưu Hương hợp với truyện theo chuỗi và với phim truyền hình: mỗi tập là một cuộc phiêu lưu.

Nhưng Cổ Long không để chàng hoàn toàn vô ưu. Ở nhiều tập, cái giá của việc phá án là phải nhìn thấy những người chàng quý trọng hoá ra là kẻ chủ mưu. Mùi hương chàng để lại đi kèm với một nỗi buồn mà chàng không để ai thấy.

Sở Lưu Hương trên màn ảnh

Năm 1977, đạo diễn Sở Nguyên của hãng Thiệu Thị làm phim Sở Lưu Hương với Địch Long đóng chính. Năm 1979, đài TVB Hồng Kông làm phim truyền hình Sở Lưu Hương với Trịnh Thiếu Thu trong vai chính; bộ phim nổi tiếng khắp châu Á, khi chiếu ở Đài Loan đầu thập niên 1980 tạo nên cơn sốt lớn, và bài hát chủ đề trở thành giai điệu quen thuộc. Từ đó đến nay có thêm nhiều phiên bản truyền hình Đài Loan và đại lục. Phần lớn các bản phim đều thêm bớt nhiều so với truyện; người xem phim trước nên đọc truyện để thấy nguyên bản gọn và tinh hơn nhiều.

Góc nhìn hôm nay

• Đọc theo thứ tự: bắt đầu bằng Huyết hải phiêu hương, vì các mối quan hệ với Hồ Thiết Hoa, Cơ Băng Nhạn và ba cô gái được giới thiệu từ đây.
• Đọc như truyện trinh thám: thử đoán thủ phạm trước khi Sở Lưu Hương nói ra. Cổ Long cài manh mối khá công bằng.
• Đọc cạnh Lục Tiểu Phụng: hai chuỗi truyện cùng lối "hiệp khách phá án" nhưng giọng khác nhau – Sở Lưu Hương lịch lãm, Lục Tiểu Phụng tinh nghịch.