Cổ Long (古龍) là bút danh của Hùng Diệu Hoa, nhà văn võ hiệp sinh năm 1938, lớn lên và viết văn ở Đài Loan, mất năm 1985 khi mới ngoài bốn mươi. Ông là người đứng ngang hàng Kim Dung trong lòng người đọc nhưng viết theo lối ngược hẳn: câu ngắn, xuống dòng liên tục, thoại nhiều, chiêu thức gần như không tả, và nhân vật nào cũng cô đơn. Những cái tên Sở Lưu Hương, Lục Tiểu Phụng, Lý Tầm Hoan, Tiêu Thập Nhất Lang, Phó Hồng Tuyết là của ông.
Một đời ngắn, viết nhiều
Hùng Diệu Hoa sinh năm 1938, phần lớn nguồn ghi nơi sinh là Hồng Kông, gốc gác tỉnh Giang Tây. Ông theo gia đình sang Đài Loan khi còn nhỏ, tuổi thiếu niên gặp cảnh cha mẹ chia tay, sớm phải tự lo cho mình. Ông học tiếng Anh ở trường Đạm Giang tại Đài Bắc, đọc nhiều tiểu thuyết dịch phương Tây, và bắt đầu viết võ hiệp để kiếm sống vào khoảng năm 1960.
Những truyện đầu của ông viết theo khuôn chung của võ hiệp Đài Loan lúc đó. Từ giữa thập niên 1960, ông tìm được giọng riêng với Võ lâm ngoại sử, Tuyệt đại song kiêu và bộ truyện đầu tiên về Sở Lưu Hương. Khoảng mười năm sau đó – cuối thập niên 1960 đến giữa thập niên 1970 – là thời đỉnh cao: Đa tình kiếm khách vô tình kiếm, Tiêu Thập Nhất Lang, Hoan lạc anh hùng, Lưu tinh hồ điệp kiếm, chuỗi Lục Tiểu Phụng, Thất chủng vũ khí, Thiên nhai minh nguyệt đao.
Ông nổi tiếng mê rượu và sống phóng túng. Sức khoẻ ông sa sút trong những năm cuối, và ông mất ngày 21 tháng 9 năm 1985 tại Đài Bắc vì bệnh gan. Giai thoại kể rằng bạn bè đặt theo ông bốn mươi tám chai rượu, đúng số tuổi mụ của ông – chuyện được kể nhiều trong giới văn chương Đài Loan, nên nghe như một lời tiễn đưa hơn là một chi tiết cần kiểm chứng.
Lối viết: câu ngắn và khoảng trắng
Đặt một trang Cổ Long cạnh một trang Kim Dung là thấy ngay khác biệt. Kim Dung viết đoạn dài, tả cảnh, tả võ công tỉ mỉ, dẫn chú lịch sử. Cổ Long viết những dòng chỉ một câu, có khi chỉ vài chữ, rồi xuống dòng. Trang sách của ông nhiều khoảng trắng như kịch bản.
- Thoại là xương sống. Nhân vật nói với nhau những câu ngắn, châm biếm, nhiều tầng nghĩa. Nhiều câu thoại của ông được người đọc chép lại như châm ngôn.
- Không tả chiêu. Trận đấu thường chỉ có trước và sau: hai người đứng đối mặt, căng thẳng kéo dài, một đường đao loé lên, một người ngã. Cái hay nằm ở chờ đợi chứ không nằm ở diễn biến.
- Không môn phái, không lịch sử. Truyện Cổ Long hầu như không gắn triều đại cụ thể; môn phái lớn chỉ là phông nền. Nhân vật chính thường là lãng tử một mình một ngựa.
- Bí ẩn và lật ngược. Rất nhiều truyện của ông dựng như truyện trinh thám: một vụ án, nhiều nghi phạm, và kẻ chủ mưu thường là người ít ai ngờ nhất.
Người đọc và giới phê bình thường nhận ra trong văn ông dấu vết của tiểu thuyết phương Tây – truyện trinh thám, truyện phiêu lưu, lối văn câu ngắn của văn xuôi hiện đại – và của điện ảnh. Chính Cổ Long cũng viết kịch bản phim, và nhiều truyện của ông đọc lên như đã được phân cảnh sẵn.
Nhân vật Cổ Long: lãng tử, rượu và tình bạn
Nhân vật chính của Cổ Long gần như luôn có một vết thương. Lý Tầm Hoan nhường người yêu cho nghĩa huynh rồi sống mười năm với cơn ho và chén rượu. Phó Hồng Tuyết mang một mối thù không phải của mình. Tiêu Thập Nhất Lang bị cả giang hồ gọi là đại đạo. Họ không giải quyết vấn đề bằng cách trở thành minh chủ võ lâm; họ chỉ sống sót và giữ được chút gì đó của mình.
Ngược lại với nỗi cô đơn ấy là tình bạn. Sở Lưu Hương có Hồ Thiết Hoa, Lục Tiểu Phụng có Hoa Mãn Lâu và Tây Môn Xuy Tuyết, Lý Tầm Hoan có A Phi. Với Cổ Long, bạn bè là thứ quý nhất giang hồ, và phản bội bạn là tội lớn nhất. Rượu là chất kết nối: nhân vật của ông uống trong quán vắng, trên thuyền, dưới tuyết – và nói những điều chỉ nói được khi đã say.
Cổ Long và Kim Dung: so sánh nhanh
| Kim Dung | Cổ Long | |
|---|---|---|
| Sống | 1924–2018, Hồng Kông | 1938–1985, Đài Loan |
| Số tác phẩm | 15, sửa lại hai lần | Vài chục bộ, một số có người khác viết tiếp hoặc viết thay |
| Bối cảnh | Gắn triều đại cụ thể | Hầu như không có thời gian lịch sử |
| Võ công | Tả kỹ, có hệ thống bí kíp | Tả rất ít, chú trọng khí thế và tâm lý |
| Nhân vật chính | Có gốc gác, có môn phái, gánh việc nước | Lãng tử, đơn độc, có vết thương riêng |
| Cấu trúc | Trường thiên, nhiều tuyến | Gọn, nhiều bộ ngắn theo chuỗi, kiểu trinh thám |
Không cần chọn phe. Nhiều người đọc Kim Dung để thấy một thế giới rộng, đọc Cổ Long để thấy một con người đứng giữa thế giới ấy.
Lên màn ảnh: thời Sở Nguyên – Địch Long
Văn Cổ Long hợp với điện ảnh hơn văn Kim Dung: ít nhân vật, nhiều không khí, thoại sắc. Từ giữa thập niên 1970, đạo diễn Sở Nguyên của hãng Thiệu Thị (Shaw Brothers) dựng liên tiếp nhiều phim từ truyện ông, như Lưu tinh hồ điệp kiếm (1976), Thiên nhai minh nguyệt đao (1976), Sở Lưu Hương (1977), nhiều phim có Địch Long đóng chính. Những phim này với phim trường lộng lẫy, sương khói và ánh đèn màu đã định hình hình ảnh "kiếm hiệp Cổ Long" trên màn ảnh. Truyền hình Hồng Kông, Đài Loan sau đó làm đi làm lại các bộ Sở Lưu Hương, Lục Tiểu Phụng, Tiểu Lý phi đao.
Chuyện "viết thay" và cách chọn sách
Một điều người đọc Cổ Long cần biết: vì viết nhiều, viết vội, lại có những lúc bỏ dở, nên một số truyện mang tên Cổ Long có phần do người khác viết tiếp hoặc viết thay – gọi là "đại bút". Có bộ ông viết nửa đầu rồi người khác viết nốt; cũng có truyện của người khác bị gán tên ông cho dễ bán. Giới nghiên cứu Đài Loan đã làm nhiều việc phân định, nhưng đến nay vẫn còn chỗ tranh cãi. Vì vậy, khi đọc một bộ "Cổ Long" mà thấy văn khác hẳn, đó có thể không phải do bạn đọc sai.
Góc nhìn hôm nay: đọc Cổ Long từ đâu
- Bắt đầu bằng Đa tình kiếm khách vô tình kiếm: bộ được nhiều người coi là hay nhất, đủ cả bi kịch, tình bạn, bảng xếp hạng binh khí.
- Muốn vui thì đọc Lục Tiểu Phụng hoặc Sở Lưu Hương: mỗi tập là một vụ án trọn vẹn, đọc nhanh, nhân vật dễ mến.
- Muốn thấy Cổ Long ở độ sâu nhất: Tiêu Thập Nhất Lang và Thiên nhai minh nguyệt đao, hai bộ mà lối văn câu ngắn được đẩy tới tận cùng.
- Đọc chậm thoại: cái hay của Cổ Long nằm ở câu chữ nhiều hơn tình tiết. Đọc lướt để biết ai thắng thì mất một nửa.
Câu hỏi thường gặp
Cổ Long tên thật là gì?
Cổ Long tên thật là Hùng Diệu Hoa (熊耀華). Ông sinh năm 1938, lớn lên và sáng tác ở Đài Loan, mất ngày 21 tháng 9 năm 1985 tại Đài Bắc.
Cổ Long mất năm bao nhiêu tuổi?
Cổ Long mất năm 1985, khi mới ngoài bốn mươi tuổi (theo cách tính tuổi mụ là 48). Nguyên nhân là bệnh gan, gắn với thói quen uống rượu nhiều năm.
Truyện nào của Cổ Long hay nhất?
Đa tình kiếm khách vô tình kiếm thường được xếp đầu. Các bộ được nhắc nhiều khác gồm chuỗi Sở Lưu Hương, chuỗi Lục Tiểu Phụng, Tiêu Thập Nhất Lang, Lưu tinh hồ điệp kiếm và Thiên nhai minh nguyệt đao.
Văn Cổ Long khác Kim Dung thế nào?
Kim Dung viết trường thiên gắn lịch sử, tả võ công kỹ. Cổ Long viết câu ngắn, nhiều thoại, gần như không tả chiêu và không gắn triều đại, nhân vật chính thường là lãng tử cô đơn, cốt truyện nhiều chất trinh thám.
Có phải truyện nào mang tên Cổ Long cũng do ông viết?
Không hẳn. Một số truyện có phần do người khác viết tiếp hoặc viết thay, và cũng có truyện của người khác bị gán tên ông. Khi văn một bộ khác hẳn các bộ quen thuộc, nên tra xem bộ đó có thuộc diện đang tranh cãi không.
