Võ lâm minh chủ là người được các môn phái suy tôn đứng đầu một liên minh, thường được chọn ở một "đại hội anh hùng" khi giang hồ gặp đại hoạ hoặc giặc ngoài. Chữ "minh" gốc là hội thề thời Xuân Thu, minh chủ là người chủ trì lời thề ấy. Trong truyện Kim Dung, đại hội nào cũng là sân khấu của tham vọng: người tranh ghế minh chủ ít khi là người xứng đáng nhất.
Chữ "minh": từ hội thề Xuân Thu đến giang hồ
Thời Xuân Thu, các nước chư hầu thường gặp nhau ở hội minh (會盟) để cam kết với nhau. Người ta giết vật tế, bôi máu lên môi (sáp huyết) rồi đọc lời thề. Nước mạnh nhất chủ trì buổi lễ, cầm tai con vật tế, nên mới có thành ngữ "chấp ngưu nhĩ" (cầm tai trâu) để chỉ người đứng đầu một lĩnh vực.
Ví dụ quen thuộc là hội Quỳ Khâu năm 651 TCN, nơi Tề Hoàn Công được các chư hầu thừa nhận làm bá chủ, theo ghi chép của Tả truyện. Minh chủ thời ấy không phải thiên tử; quyền của ông dựa trên sức mạnh và sự đồng thuận của các nước tham gia.
Tiểu thuyết võ hiệp mượn đúng mô hình đó. Võ lâm minh chủ không có quyền như vua. Ông chỉ được nghe theo khi các phái còn chịu nghe, và lời thề liên minh chỉ bền khi mối nguy chung còn đó.
Tín vật: thứ biến lời nói thành mệnh lệnh
Giang hồ trong truyện không có văn bản pháp lý, nên quyền lực được gắn vào đồ vật. Ai cầm vật ấy thì có quyền ra lệnh, bất kể người cầm là ai.
| Tín vật | Truyện | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Đả cẩu bổng (gậy trúc xanh) | Anh hùng xạ điêu, Thần điêu hiệp lữ, Thiên long bát bộ | Gậy truyền đời của bang chủ Cái Bang |
| Lệnh kỳ Ngũ Nhạc kiếm phái | Tiếu ngạo giang hồ | Cờ lệnh của minh chủ Ngũ Nhạc, do phái Tung Sơn nắm |
| Thánh hoả lệnh | Ỷ thiên đồ long ký | Tín vật của Minh giáo, có nguồn từ tổng giáo Ba Tư |
| Huyền thiết lệnh | Hiệp khách hành | Ai trao lại cho Tạ Yên Khách thì ông phải làm một việc cho người đó |
| Đồ Long đao | Ỷ thiên đồ long ký | "Hiệu lệnh thiên hạ", ai có đao được coi là chí tôn võ lâm |
Câu kệ mở đầu Ỷ thiên đồ long ký nói đúng tham vọng ấy: "Võ lâm chí tôn, bảo đao Đồ Long, hiệu lệnh thiên hạ, mạc cảm bất tòng." Cả bộ truyện là cuộc giành giật một tín vật, và khi bí mật của đao và kiếm Ỷ Thiên được mở ra, thứ nằm bên trong lại là binh thư và bí kíp mà Quách Tĩnh, Hoàng Dung cất giấu cho đời sau chống giặc, chứ không phải quyền lực.
Những đại hội anh hùng đáng nhớ trong truyện Kim Dung
Đại hội Cái Bang ở Quân Sơn
Trong Anh hùng xạ điêu, Cái Bang họp ở Quân Sơn giữa hồ Động Đình để nghe di mệnh về bang chủ mới. Dương Khang tìm cách mạo nhận, và cuối cùng Hoàng Dung, cô gái trẻ cầm Đả cẩu bổng, được nhận làm bang chủ. Đó là đại hội của một bang, nhưng đã đủ cả mưu mô, tín vật và màn lật mặt.
Anh hùng đại yến ở Lục gia trang
Trong Thần điêu hiệp lữ, vợ chồng Quách Tĩnh mở đại yến ở Lục gia trang mời hào kiệt Trung Nguyên đến chọn người đứng đầu, để chung sức chống quân Mông Cổ. Phe Kim Luân Pháp Vương, quốc sư bên Mông Cổ, kéo đến tranh ghế minh chủ, và Dương Quá cùng Tiểu Long Nữ là người ra tay đẩy lui họ. Đại hội này mang đúng tinh thần hội minh cổ: liên kết vì mối nguy chung.
Anh hùng hội ở Tụ Hiền trang
Trong Thiên long bát bộ, hào kiệt họp ở Tụ Hiền trang để bàn cách đối phó Kiều Phong, người vừa bị lộ là người Khiết Đan. Kiều Phong lại tự đến, đưa theo A Chu đang bị thương để cầu danh y cứu chữa. Trước khi động thủ, chàng uống chén rượu đoạn nghĩa với những người quen cũ. Một đại hội lập ra để giết một người, kết thúc bằng một trong những cảnh bi tráng nhất bộ truyện.
Phong Thiện đài trên Tung Sơn
Trong Tiếu ngạo giang hồ, Tả Lãnh Thiền, chưởng môn Tung Sơn và đang là minh chủ Ngũ Nhạc kiếm phái, mở đại hội để gộp năm phái thành một Ngũ Nhạc phái và bầu chưởng môn chung. Ông tưởng ghế ấy đã nằm trong tay. Người thắng cuối cùng lại là Nhạc Bất Quần, kẻ nhẫn nhịn lâu hơn. Đây là đại hội "dân chủ" giả: hình thức là tỉ võ công khai, thực chất là ván cờ quyền lực.
Những đại hội khác
- Dương đao lập uy trong Ỷ thiên đồ long ký: Thiên Ưng giáo mời giang hồ ra đảo Vương Bàn để khoe Đồ Long đao, rồi mọi chuyện vỡ ra từ đó.
- Đồ sư anh hùng hội cũng trong Ỷ thiên: đại hội ở Thiếu Lâm nhắm vào Tạ Tốn, biệt hiệu Kim Mao Sư Vương, và kết thúc với Chu Chỉ Nhược, chưởng môn Nga Mi, đứng đầu.
- Sát quy đại hội trong Lộc Đỉnh ký: hào kiệt chống Thanh họp bàn chuyện giết Ngô Tam Quế, gọi ông ta là con rùa.
Hoa Sơn luận kiếm: tranh danh hiệu chứ không tranh ghế
Khác với đại hội chọn minh chủ, Hoa Sơn luận kiếm trong bộ ba Xạ điêu là cuộc tỉ thí giữa vài cao thủ để xếp hạng. Lần thứ nhất, năm người đấu trên Hoa Sơn để tranh Cửu Âm chân kinh; Vương Trùng Dương thắng, và từ đó có danh hiệu Thiên hạ ngũ tuyệt: Đông Tà, Tây Độc, Nam Đế, Bắc Cái, Trung Thần Thông. Đến Thần điêu hiệp lữ, lần luận kiếm sau cùng đặt ra năm danh hiệu mới, trong đó có Tây Cuồng Dương Quá và Bắc Hiệp Quách Tĩnh.
Điểm hay là danh hiệu ở đây không kèm quyền ra lệnh cho ai. Đó là danh dự thuần tuý, và chính vì vậy mà ít đổ máu hơn những đại hội chọn minh chủ.
Vì sao minh chủ trong truyện hay là kẻ xấu
Kim Dung lặp đi lặp lại một quan sát: người muốn làm minh chủ nhất thường là người nguy hiểm nhất. Tả Lãnh Thiền muốn thống nhất Ngũ Nhạc; Nhạc Bất Quần dùng mặt nạ quân tử để giành ghế; Mộ Dung Phục trong Thiên long bát bộ coi võ lâm chỉ là bậc thang cho giấc mộng khôi phục nước Yên của tổ tiên. Nhật Nguyệt thần giáo thì có khẩu hiệu "thiên thu vạn tải, nhất thống giang hồ" (nghìn thu muôn đời, thống nhất giang hồ), nghe đã thấy mùi tôn sùng cá nhân.
Ngược lại, những người xứng đáng lại không thiết tha: Quách Tĩnh chỉ muốn giữ thành, Lệnh Hồ Xung chỉ muốn tự do, Trương Vô Kỵ làm giáo chủ Minh giáo một thời gian rồi rút lui. Truyện kiếm hiệp vì thế mang một thông điệp ngầm về quyền lực: chiếc ghế đứng đầu dễ biến người tốt thành kẻ khác.
So sánh: hội minh lịch sử và đại hội trong truyện
| Hội minh thời Xuân Thu | Đại hội anh hùng trong tiểu thuyết | |
|---|---|---|
| Người tham gia | Vua các nước chư hầu | Chưởng môn, bang chủ, cao thủ |
| Nghi thức | Tế lễ, sáp huyết, đọc lời thề | Tỉ võ, tranh luận, đôi khi uống rượu thề |
| Quyền của người đứng đầu | Bá chủ, dựa vào sức mạnh quân sự | Minh chủ, dựa vào uy tín và tín vật |
| Bền đến đâu | Tan khi thế lực đổi | Tan khi mối nguy chung qua đi hoặc minh chủ lộ mặt |
| Nguồn | Tả truyện, Sử ký | Hư cấu, lấy cảm hứng từ hội minh và hội kín |
Góc nhìn hôm nay
Đại hội anh hùng là một trong những mô-típ dễ nhận nhất của kiếm hiệp, và cũng là chỗ truyện nói nhiều nhất về chính trị con người: liên minh, lá phiếu, mua chuộc, lật mặt. Đọc lại các cảnh ấy, người ta thấy những bài học rất đời: tổ chức nào cũng cần một người đứng đầu, nhưng nên dè chừng người quá muốn đứng đầu.
Muốn biết hội minh thật diễn ra thế nào, có thể đọc Đông Chu liệt quốc (tiểu thuyết lịch sử, có bản dịch tiếng Việt lâu đời) rồi đối chiếu với Sử ký, phần Tề Thái Công thế gia. Còn trong kiếm hiệp, đọc liền cảnh Phong Thiện đài của Tiếu ngạo giang hồ và cảnh Tụ Hiền trang của Thiên long bát bộ là thấy hai mặt của cùng một mô-típ.
Câu hỏi thường gặp
Võ lâm minh chủ là gì?
Võ lâm minh chủ là người được các môn phái suy tôn đứng đầu một liên minh trong truyện kiếm hiệp. Chữ "minh" nghĩa là hội thề, mô phỏng các cuộc hội minh của chư hầu thời Xuân Thu.
Chấp ngưu nhĩ nghĩa là gì?
Chấp ngưu nhĩ là "cầm tai trâu". Trong lễ hội minh thời cổ, người chủ trì cầm tai con vật tế, nên thành ngữ này dùng để chỉ người đứng đầu một lĩnh vực.
Trong Tiếu ngạo giang hồ, ai làm chưởng môn Ngũ Nhạc phái?
Tả Lãnh Thiền chủ mưu gộp năm phái và mở đại hội ở Phong Thiện đài trên Tung Sơn, nhưng Nhạc Bất Quần mới là người thắng và ngồi ghế chưởng môn Ngũ Nhạc phái.
Hoa Sơn luận kiếm có phải là chọn minh chủ không?
Không. Hoa Sơn luận kiếm là cuộc tỉ thí giữa vài cao thủ để tranh danh hiệu và Cửu Âm chân kinh, không kèm quyền ra lệnh cho các phái. Danh hiệu Thiên hạ ngũ tuyệt ra đời từ lần luận kiếm đầu tiên.
Đại hội anh hùng ở Tụ Hiền trang là gì?
Đó là đại hội trong Thiên long bát bộ, nơi hào kiệt họp để đối phó Kiều Phong sau khi chàng bị lộ là người Khiết Đan. Kiều Phong tự đến, uống chén rượu đoạn nghĩa với người quen cũ rồi đối đầu cả đại hội.
