Thiên long bát bộ trên màn ảnh: các bản TVB, đại lục và phim 2023

Thiên long bát bộ đã lên màn ảnh nhiều lần, nhưng ba bản truyền hình được nhắc nhiều nhất là TVB 1982, TVB 1997 (Huỳnh Nhật Hoa vai Kiều Phong, Trần Hạo Dân vai Đoàn Dự) và bản đại lục 2003 (Hồ Quân vai Kiều Phong). Gần đây nhất, năm 2023, Chân Tử Đan vừa đạo diễn vừa đóng Kiều Phong trong phim điện ảnh Thiên long bát bộ: Kiều Phong truyện. Đây là bộ truyện khó chuyển thể nhất của Kim Dung vì có ba nhân vật chính với ba mạch truyện đan nhau.

Vì sao Thiên long bát bộ khó dựng phim

Hầu hết truyện Kim Dung xoay quanh một nhân vật chính. Thiên long bát bộ thì có ba: Kiều Phong, Đoàn Dự và Hư Trúc, mỗi người một câu chuyện riêng, một giọng điệu riêng.

Biên kịch phải quyết định: cho ai nhiều đất hơn, sắp các mạch theo thứ tự nào, cắt bỏ những gì. Truyện dài năm mươi hồi, nhân vật phụ hàng trăm người. Chưa kể tên truyện lấy từ "thiên long bát bộ" — tám loài thần hộ pháp trong kinh Phật (thiên, long, dạ xoa, càn thát bà, a tu la, ca lâu la, khẩn na la, ma hầu la già) — Kim Dung dùng làm ẩn dụ cho các nhân vật, một tầng nghĩa rất khó đưa lên màn ảnh.

TVB 1982: bản đầu tiên được nhớ

Bản TVB 1982 có Lương Gia Nhân đóng Kiều Phong và Thang Trấn Nghiệp đóng Đoàn Dự, còn Huỳnh Nhật Hoa đóng Hư Trúc. Đây là thời TVB đang làm liên tục phim Kim Dung, ngay trước Anh hùng xạ điêu và Thần điêu hiệp lữ năm 1983.

Lương Gia Nhân, với gương mặt rắn rỏi và dáng vẻ phong trần, tạo ra một Kiều Phong đầu tiên trên truyền hình được nhiều khán giả Hồng Kông nhớ. Với khán giả Việt Nam, bản này ít phổ biến hơn bản 1997, nhưng vẫn được người xem băng video thập niên 1990 nhắc đến.

TVB 1997: Huỳnh Nhật Hoa từ Hư Trúc thành Kiều Phong

Mười lăm năm sau, TVB làm lại với Huỳnh Nhật Hoa — người từng đóng Hư Trúc năm 1982 — nay vào vai Kiều Phong. Trần Hạo Dân đóng Đoàn Dự, Phàn Thiếu Hoàng đóng Hư Trúc, Lý Nhược Đồng đóng Vương Ngữ Yên.

Đây là bản được nhiều người Việt nhớ nhất. Huỳnh Nhật Hoa ở tuổi trung niên mang đến một Kiều Phong vừa hào sảng vừa u uất, trải đời. Việc một diễn viên đã đóng Quách Tĩnh (1983) nay đóng Kiều Phong cũng khiến khán giả có cảm giác thú vị: cùng một gương mặt cho hai anh hùng chính đạo lớn nhất của Kim Dung, nhưng hai số phận khác hẳn nhau.

Trần Hạo Dân với Đoàn Dự si tình, hơi ngốc nghếch mang lại nhiều tiếng cười; Phàn Thiếu Hoàng với Hư Trúc hiền lành, chất phác. Phim cân bằng khá tốt ba mạch truyện, dù vẫn phải lược bớt nhiều.

Bản đại lục 2003 và các bản sau

Bản 2003 do Trương Kỷ Trung sản xuất có Hồ Quân vai Kiều Phong, Lâm Chí Dĩnh vai Đoàn Dự, Cao Hổ vai Hư Trúc, Lưu Diệc Phi vai Vương Ngữ Yên. Phim quay nhiều ở Vân Nam, đúng đất Đại Lý của Đoàn Dự, với phim trường dựng riêng. Hồ Quân được khen là Kiều Phong mạnh mẽ, đầy khí phách; Lưu Diệc Phi lần đầu được khán giả rộng rãi biết đến qua vai Vương Ngữ Yên.

Năm 2013, đại lục làm bản mới với Chung Hán Lương vai Kiều Phong, do Vu Chính sản xuất. Cũng như nhiều bản Kim Dung của Vu Chính, phim thay đổi nguyên tác nhiều và gây tranh luận.

Phim điện ảnh: chọn một mạch để kể

Vì truyện quá dài, các phim điện ảnh thường chỉ chọn một phần. Năm 1994, phim Thiên long bát bộ chi Thiên Sơn Đồng Lão với Lâm Thanh Hà và Củng Lợi lấy mạch Thiên Sơn Đồng Lão – Lý Thu Thuỷ của phái Tiêu Dao, nhưng xử lý rất tự do theo phong cách phim Hồng Kông đầu thập niên 1990.

Năm 2023, Chân Tử Đan ra mắt Thiên long bát bộ: Kiều Phong truyện, vừa làm đạo diễn vừa đóng vai chính. Phim tập trung vào nửa đầu câu chuyện Kiều Phong: thân thế, Hạnh Tử lâm, Tụ Hiền trang, A Châu. Cách chọn này hợp lý cho điện ảnh: mạch Kiều Phong có cấu trúc bi kịch rõ ràng nhất, đủ cho một phim dài hai tiếng. Phim được khen về võ thuật, nhưng cũng bị nhận xét là phải nén quá nhiều tình tiết.

Những đoạn mà bản nào cũng chú trọng

Dù khác nhau về diễn viên và nhịp, gần như mọi bản đều dồn sức vào vài cảnh "phải có":

• Tụ Hiền trang: Kiều Phong uống rượu tuyệt giao rồi một mình đánh quần hùng.
• Cầu Thanh Thạch: A Châu dịch dung chết thay cha.
• Đại hội Thiếu Lâm: ba anh em kết nghĩa sát cánh, cha con Tiêu Viễn Sơn và Mộ Dung Bác lộ diện.
• Nhạn Môn quan: cái chết của Tiêu Phong.

Phần của Đoàn Dự và Hư Trúc thường bị lược nhiều hơn, nhất là các đoạn phái Tiêu Dao, Linh Thứu cung với nhiều nhân vật và võ công phức tạp.

Bản truyện nào được dựng?

Một chi tiết người xem nên biết: Kim Dung sửa Thiên long bát bộ nhiều lần. Ở bản tân tu (1999–2006), kết thúc mạch Đoàn Dự – Vương Ngữ Yên được viết lại: hai người không thành đôi như trong các bản trước, và Vương Ngữ Yên quay về bên Mộ Dung Phục. Các bản phim trước 2006 đều dựa trên bản cũ. Vì vậy, khi bàn về "phim có giống truyện không", cần hỏi trước đang so với bản truyện nào.

Góc nhìn hôm nay

Muốn xem Thiên long bát bộ trên màn ảnh, gợi ý thực tế là chọn một bản truyền hình dài (1997 hoặc 2003) để thấy cả ba mạch, rồi xem thêm phim 2023 để thấy cách điện ảnh nén mạch Kiều Phong. Đọc truyện trước khi xem sẽ giúp nhận ra những gì phim lược bỏ — và thường đó là những đoạn sâu nhất.

Ai có dịp đến Đại Lý (Vân Nam) có thể thăm Sùng Thánh tự Tam tháp và cổ thành Đại Lý, những nơi giúp hình dung vương quốc của họ Đoàn — một nước có thật, tồn tại từ năm 937 đến 1253 trước khi bị quân Mông Cổ đánh chiếm.