Nhật Nguyệt thần giáo là giáo phái hùng mạnh nhất trong Tiếu ngạo giang hồ của Kim Dung, bị các chính phái gọi là "Ma giáo", có tổng đàn ở Hắc Mộc nhai với những giáo chủ như Nhậm Ngã Hành và Đông Phương Bất Bại. Qua giáo phái này, Kim Dung đặt câu hỏi lớn nhất của bộ truyện: chính và tà khác nhau ở đâu, khi cả hai phe đều có người tốt, kẻ xấu và cùng một cơn khát quyền lực.
Một giáo phái hoàn toàn hư cấu
Khác với Minh giáo trong Ỷ thiên có gốc từ Ma Ni giáo thật, Nhật Nguyệt thần giáo không dựa trên tôn giáo nào. Nó không có kinh, không có giáo lý rõ ràng; nó là một tổ chức quyền lực khoác danh xưng "thần giáo". Kim Dung cũng không ghi rõ Tiếu ngạo giang hồ diễn ra dưới triều nào, và trong hậu ký ông giải thích đó là cố ý: những gì ông viết có thể xảy ra ở bất kỳ thời nào.
Người đọc hay chú ý một chi tiết chữ nghĩa: chữ Nhật (日) ghép chữ Nguyệt (月) thành chữ Minh (明). Nhiều người coi đó là cái nháy mắt của tác giả về Minh giáo, dù hai giáo phái thuộc hai bộ truyện độc lập và Kim Dung không nối chúng với nhau.
Bộ máy và nhân vật
| Nhân vật | Vai trò | Nét chính |
|---|---|---|
| Nhậm Ngã Hành | Giáo chủ cũ, bị lật đổ rồi trở lại | Võ công cao, hào khí, nhưng độc đoán; luyện Hấp tinh đại pháp |
| Đông Phương Bất Bại | Giáo chủ thời truyện mở màn | Cướp ngôi, giam Nhậm Ngã Hành, ẩn mình luyện Quỳ hoa bảo điển |
| Dương Liên Đình | Tổng quản | Nắm thực quyền khi Đông Phương Bất Bại lánh mặt |
| Nhậm Doanh Doanh | Con gái Nhậm Ngã Hành, được gọi là Thánh cô | Thông minh, cương quyết, người yêu của Lệnh Hồ Xung |
| Hướng Vấn Thiên | Quang minh hữu sứ | Trung thành với chủ cũ, hào sảng |
| Khúc Dương | Trưởng lão | Mê âm nhạc, kết tri âm với Lưu Chính Phong của phái Hành Sơn |
Giáo phái giữ người bằng sợ hãi. Thuộc hạ phải uống Tam thi não thần đan, mỗi năm cần giải dược, nếu không sẽ phát cuồng. Trên Hắc Mộc nhai, người vào yết kiến phải quỳ, phải hô những câu tán tụng như "thiên thu vạn tái, nhất thống giang hồ". Kim Dung tả cảnh này với giọng mỉa mai rõ ràng: một tổ chức càng xưng tụng thủ lĩnh như thần thì càng rỗng bên trong.
Nhậm Ngã Hành và Đông Phương Bất Bại
Nhậm Ngã Hành là một trong những nhân vật được người đọc tranh luận nhiều. Ông bị Đông Phương Bất Bại phản bội, giam mười mấy năm dưới đáy hồ ở Mai trang, Tây Hồ, có bốn người canh giữ là Giang Nam tứ hữu — những kẻ mê đàn, cờ, thư pháp, hội hoạ. Hướng Vấn Thiên lợi dụng sở thích ấy, đưa Lệnh Hồ Xung đến để cứu chủ. Đoạn Mai trang là một trong những phần đọc thú vị nhất truyện.
Khi trở lại, Nhậm Ngã Hành lật đổ Đông Phương Bất Bại. Nhưng ngay khi ngồi lên ghế giáo chủ, ông bắt đầu thích nghe chính những lời xưng tụng mà ông từng chê. Kim Dung cho thấy người chống độc đoán không có nghĩa là người không độc đoán; chỉ là chưa tới lượt.
Đông Phương Bất Bại thì xuất hiện rất ít trong truyện, nhưng gây ấn tượng mạnh: kẻ đứng đầu thiên hạ lại sống khép kín, thay đổi cả dung mạo và tính cách vì luyện một bí kíp đòi cái giá khủng khiếp. Nhân vật này về sau được điện ảnh Hồng Kông đầu thập niên 1990 làm mới hoàn toàn — chuyện màn ảnh có bài riêng ở danh mục phim kiếm hiệp.
Chính phái cũng chẳng sạch hơn
Đối diện "Ma giáo" là chính phái: Thiếu Lâm, Võ Đang và Ngũ Nhạc kiếm phái. Nhưng chính trong chính phái lại có hai kẻ thủ đoạn nhất truyện:
- Tả Lãnh Thiền, chưởng môn Tung Sơn, muốn nuốt bốn phái còn lại của Ngũ Nhạc để thống nhất, không ngại giết người, mua chuộc, gieo hoạ.
- Nhạc Bất Quần, chưởng môn Hoa Sơn, "Quân tử kiếm", che giấu tham vọng sau vẻ đạo mạo cho đến khi lộ ra là kẻ đáng sợ nhất.
Trong khi đó, "tà phái" lại có Doanh Doanh hết lòng vì Lệnh Hồ Xung, có Hướng Vấn Thiên trọng nghĩa, có Khúc Dương yêu âm nhạc đến quên cả phe phái. Kim Dung cố ý xếp đặt như vậy để người đọc không thể dựa vào nhãn "chính" hay "tà" mà phán xét.
Lưu Chính Phong và Khúc Dương: tri âm vượt lằn ranh
Câu chuyện nhỏ nhưng là linh hồn của cả bộ truyện. Lưu Chính Phong, cao thủ phái Hành Sơn, kết bạn với Khúc Dương, trưởng lão Ma giáo, vì cùng yêu âm nhạc. Hai người soạn chung một khúc nhạc cầm tiêu hợp tấu: Tiếu ngạo giang hồ. Lưu Chính Phong định làm lễ "kim bồn tẩy thủ" — rửa tay gác kiếm, rút khỏi giang hồ — để được sống yên với tình bạn ấy.
Phái Tung Sơn kéo đến phá lễ, buộc ông phải đoạn tuyệt với Khúc Dương. Ông không chịu. Gia đình ông gặp tai hoạ, hai người bạn cuối cùng cùng ra đi sau lần hợp tấu chót. Bản nhạc được trao lại cho Lệnh Hồ Xung, và đến cuối truyện, chính Lệnh Hồ Xung cùng Doanh Doanh hợp tấu nó. Khúc nhạc ra đời từ tình bạn vượt lằn ranh chính tà, kết thúc trong tay một đôi cũng vượt lằn ranh ấy. Tên bộ truyện lấy từ đó.
Chính – tà qua các bộ Kim Dung
| Bộ truyện | Bị gọi là tà / ma | Thực tế trong truyện |
|---|---|---|
| Xạ điêu | Đông Tà Hoàng Dược Sư | Ngông cuồng, coi thường lễ giáo, nhưng không ác; yêu nước theo cách riêng |
| Thiên long bát bộ | Tinh Túc phái | Tà thật: độc ác, xu nịnh, bị Kim Dung trào phúng thẳng tay |
| Ỷ thiên đồ long ký | Minh giáo | Lực lượng chống Nguyên chủ chốt, có cả anh hùng lẫn kẻ cực đoan |
| Tiếu ngạo giang hồ | Nhật Nguyệt thần giáo | Độc đoán như chính phái; có người đáng kính lẫn kẻ đáng sợ |
| Lộc Đỉnh ký | Thần Long giáo | Giáo phái bắt thuộc hạ hô khẩu hiệu tôn sùng giáo chủ — một bản trào phúng tiếp nối Hắc Mộc nhai |
Nhìn bảng sẽ thấy một hướng đi: càng về sau Kim Dung càng hoài nghi chuyện chia phe. Đến Tiếu ngạo, ông gần như nói thẳng rằng chính hay tà không nằm ở tên tổ chức mà ở việc mỗi người làm.
Góc nhìn hôm nay
Lệnh Hồ Xung là câu trả lời của Kim Dung cho bài toán chính tà: một người không muốn thuộc phe nào, chỉ muốn tự do, uống rượu, chơi nhạc và sống tử tế với người mình thương. Cuối truyện, Doanh Doanh trao lại ngôi giáo chủ cho Hướng Vấn Thiên để cùng Lệnh Hồ Xung rời giang hồ. Họ không thắng ai; họ chỉ bước ra khỏi cuộc chơi quyền lực.
Muốn đọc kỹ chủ đề này, nên đọc liền các chương lễ kim bồn tẩy thủ của Lưu Chính Phong, các chương Mai trang và Hắc Mộc nhai trong Tiếu ngạo giang hồ. Phần hậu ký của bộ truyện là đoạn văn ngắn nhưng rất đáng đọc, nơi Kim Dung nói về những tính cách mà ông thấy lặp lại trong đời sống quyền lực mọi thời.
Câu hỏi thường gặp
Nhật Nguyệt thần giáo có phải Minh giáo không?
Không. Nhật Nguyệt thần giáo thuộc Tiếu ngạo giang hồ và hoàn toàn hư cấu. Minh giáo thuộc Ỷ thiên đồ long ký và có gốc từ Ma Ni giáo thật. Chữ Nhật ghép chữ Nguyệt thành chữ Minh, nhưng Kim Dung không nối hai giáo phái với nhau.
Giáo chủ Nhật Nguyệt thần giáo là ai?
Trong truyện có ba người lần lượt đứng đầu: Nhậm Ngã Hành (bị lật đổ rồi giành lại ngôi), Đông Phương Bất Bại (cướp ngôi), và cuối truyện là Nhậm Doanh Doanh, người sau đó trao ngôi cho Hướng Vấn Thiên.
Vì sao gọi Nhật Nguyệt thần giáo là Ma giáo?
Các chính phái như Thiếu Lâm, Võ Đang, Ngũ Nhạc kiếm phái gọi đối thủ của mình là Ma giáo. Đó là cái nhãn của phe đối lập; trong truyện, cả hai bên đều có người tốt và kẻ xấu.
Tiếu ngạo giang hồ khúc là gì?
Đó là khúc nhạc cầm tiêu hợp tấu do Lưu Chính Phong (phái Hành Sơn) và Khúc Dương (trưởng lão Ma giáo) cùng soạn. Khúc nhạc tượng trưng cho tình tri âm vượt lằn ranh chính tà, và là nguồn gốc tên bộ truyện.
Tiếu ngạo giang hồ lấy bối cảnh triều đại nào?
Kim Dung không ghi rõ triều đại. Trong hậu ký, ông cho biết làm vậy để câu chuyện về quyền lực và tính cách con người có thể đặt vào bất kỳ thời nào.
