"Lục đại môn phái" trong truyện Kim Dung là sáu phái cùng kéo quân lên vây Quang Minh đỉnh trong Ỷ thiên đồ long ký: Thiếu Lâm, Võ Đang, Nga Mi, Côn Lôn, Không Động và Hoa Sơn. Còn "cửu đại môn phái" không phải một danh sách cố định — đó là cách gọi chung của nhiều tiểu thuyết võ hiệp, mỗi tác giả kể một kiểu. Cả hai đều là sản phẩm của tiểu thuyết, lịch sử không có liên minh võ phái nào mang tên ấy.
Lục đại môn phái: sáu phái trong Ỷ thiên đồ long ký
Ỷ thiên đồ long ký đăng trên Minh Báo từ 1961 đến 1963, lấy bối cảnh cuối đời Nguyên. Cao trào nửa đầu truyện là cuộc vây đánh Minh giáo trên Quang Minh đỉnh, núi Côn Lôn. Sáu phái tham gia được người trong truyện gọi gọn là "lục đại phái". Chính sự kiện này đã đóng đinh cụm từ vào trí nhớ của người đọc Việt Nam qua nhiều thế hệ.
Điều đáng để ý: sáu phái không được chọn theo tiêu chí "mạnh nhất thiên hạ". Kim Dung chọn những phái có lý do để thù Minh giáo hoặc có quan hệ với nhân vật chính Trương Vô Kỵ. Võ Đang là sư môn của cha cậu, Nga Mi có Chu Chỉ Nhược và Diệt Tuyệt sư thái, Côn Lôn từng hãm hại cậu lúc nhỏ, Không Động và Hoa Sơn có món nợ cũ với Tạ Tốn. Danh sách phục vụ câu chuyện trước, rồi mới thành "định chế" giang hồ.
| Phái | Người đứng đầu trong Ỷ thiên | Đặc trưng trong truyện | Địa danh có thật |
|---|---|---|---|
| Thiếu Lâm | Phương trượng Không Văn | Phật môn, đông người, kho võ học lớn nhất | Tung Sơn, Hà Nam |
| Võ Đang | Trương Tam Phong, Võ Đang thất hiệp | Đạo gia, mới lập nhưng đã ngang hàng Thiếu Lâm | Võ Đang sơn, Hồ Bắc |
| Nga Mi | Diệt Tuyệt sư thái | Phái do nữ lập, giữ kiếm Ỷ thiên | Nga Mi sơn, Tứ Xuyên |
| Côn Lôn | Hà Thái Xung, Ban Thục Nhàn | Kiếm pháp, ở vùng tây xa xôi | Dãy Côn Lôn, phía tây Trung Quốc |
| Không Động | Không Động ngũ lão | Giữ Thất thương quyền phổ | Không Động sơn, Cam Túc |
| Hoa Sơn | Tiên Vu Thông | Phái nhỏ hơn, nhiều mưu toan | Hoa Sơn, Thiểm Tây |
Cửu đại môn phái: danh sách co giãn theo tác giả
Người đọc hay hỏi "cửu đại môn phái gồm những phái nào" như thể có đáp án chuẩn. Thực ra không có. Kim Dung không dùng một danh sách chín phái cố định nào xuyên suốt các bộ truyện. Cụm "cửu đại môn phái" phổ biến hơn trong dòng kiếm hiệp Đài Loan và Hồng Kông thập niên 1960–1980, cùng các phim, truyện tranh ăn theo.
Khung chung thường lấy sáu phái của Ỷ thiên làm lõi, rồi thêm vài cái tên khác tuỳ người viết: Cái Bang, Điểm Thương, Thanh Thành, Hải Nam, Hành Sơn… Có truyện gọi "thất đại môn phái", có truyện gọi "bát đại". Con số chủ yếu để tạo cảm giác giang hồ có trật tự, có "hội đồng các thế lực lớn", chứ không phản ánh một chuẩn mực chung nào.
Vì vậy, khi gặp cụm từ này trong một bộ truyện cụ thể, cách đúng là xem chính bộ truyện ấy liệt kê ai. Đừng mang danh sách của truyện này áp sang truyện khác.
Những "hệ thống" phe phái khác trong Kim Dung
Ngoài lục đại phái, Kim Dung còn dựng nhiều cách chia giang hồ khác, mỗi bộ một lối:
- Thiên long bát bộ (1963–1966): thế lực lớn nhất là Thiếu Lâm và Cái Bang. Giang hồ có câu "Bắc Kiều Phong, Nam Mộ Dung" để chỉ hai cao thủ trẻ nổi danh nhất. Bên lề có Tinh Túc phái, Tiêu Dao phái, Linh Thứu cung — những phái nửa chính nửa tà, nửa bí ẩn.
- Tiếu ngạo giang hồ (1967–1969): giang hồ chia hai trận tuyến. Một bên là "chính phái" gồm Thiếu Lâm, Võ Đang và liên minh Ngũ Nhạc kiếm phái. Bên kia là Nhật Nguyệt thần giáo mà chính phái gọi là Ma giáo.
- Xạ điêu (1957–1959): giang hồ không xoay quanh môn phái mà quanh năm cá nhân đỉnh cao — Đông Tà, Tây Độc, Nam Đế, Bắc Cái, Trung Thần Thông. Phái Toàn Chân của Vương Trùng Dương là môn phái nổi bật nhất.
- Lộc Đỉnh ký (1969–1972): môn phái lùi lại sau các tổ chức có màu chính trị như Thiên Địa hội, Thần Long giáo, Mộc vương phủ.
Nhìn cả chặng đường, có thể thấy Kim Dung dần chuyển từ chuyện "phái nào giỏi võ hơn" sang chuyện "tổ chức nào đang mưu tính gì". Môn phái càng về sau càng giống một xã hội thu nhỏ có quyền lực, phe cánh và lợi ích.
Vì sao toàn là tên núi
Thiếu Lâm ở Tung Sơn, Võ Đang, Nga Mi, Hoa Sơn, Côn Lôn, Không Động đều là tên núi. Lý do rất tự nhiên: trong văn hoá Trung Hoa, núi gắn với chùa chiền, đạo quán, nơi người tu hành ẩn cư. Một phái võ đặt ở núi danh tiếng thì lập tức mang theo hào quang tôn giáo và vẻ thoát tục.
Các tác giả cũng khéo dựa vào đặc điểm thật của từng nơi. Thiếu Lâm là chùa Phật thật, nên phái Thiếu Lâm trong truyện là sư. Võ Đang là núi Đạo giáo, nên phái Võ Đang là đạo sĩ. Nga Mi là đạo tràng Phổ Hiền Bồ Tát, nên phái Nga Mi trong Ỷ thiên có nhiều ni cô. Lớp thật làm nền, lớp hư cấu dựng trên đó — đây là lý do người đọc dễ tin rằng các phái võ ấy từng tồn tại.
Lịch sử thật nói gì
Cần phân rạch ròi ba lớp:
- Có thật: chùa Thiếu Lâm lập năm 495 thời Bắc Nguỵ; có tư liệu bia đá đời Đường ghi tăng chúng giúp Lý Thế Dân. Võ Đang là trung tâm Đạo giáo được nhà Minh xây dựng quy mô lớn. Ở Trung Quốc có những dòng quyền thuật địa phương lấy tên Thiếu Lâm, Võ Đang, Nga Mi.
- Truyền thuyết dân gian: Bồ Đề Đạt Ma sáng lập võ Thiếu Lâm, Trương Tam Phong sáng lập võ Võ Đang. Giới sử học coi cả hai là truyền thuyết xuất hiện muộn, chưa có chứng cứ đương thời.
- Hư cấu tiểu thuyết: một liên minh "lục đại" hay "cửu đại" môn phái có chưởng môn, có minh chủ, có đại hội anh hùng — hoàn toàn là sáng tạo văn chương.
Nói cách khác, các phái võ có tên địa danh thật, nhưng "giang hồ" như một xã hội song song với triều đình là thế giới của tiểu thuyết. Các bài riêng về lịch sử chùa Thiếu Lâm, núi Võ Đang, Nga Mi, Hoa Sơn nằm ở danh mục danh sơn cổ tự.
Cách đọc các môn phái cho thú vị
Một mẹo đọc Kim Dung: xem cùng một phái qua nhiều bộ truyện. Thiếu Lâm có mặt ở Thiên long bát bộ (đời Tống), Ỷ thiên (cuối Nguyên), Tiếu ngạo (không ghi rõ triều đại, nhiều người đoán đời Minh) và Lộc Đỉnh ký (đầu Thanh). Mỗi thời, ngôi chùa ấy mang một gương mặt khác: khi thì uy nghi, khi thì nội bộ lục đục, khi thì lặng lẽ đứng ngoài thời cuộc.
Tương tự, Nga Mi do Quách Tương — con gái Quách Tĩnh — lập ra. Đọc Thần điêu hiệp lữ rồi đọc Ỷ thiên sẽ thấy sợi dây nối hai bộ truyện. Võ Đang do Trương Quân Bảo, cậu bé xuất hiện ở cuối Thần điêu, về sau trở thành Trương Tam Phong. Kim Dung cố ý để các phái có "gia phả" trải qua trăm năm, giúp thế giới truyện có chiều sâu thời gian.
Sách nên đọc để hiểu thêm: chính các bộ Ỷ thiên đồ long ký, Tiếu ngạo giang hồ, Thiên long bát bộ; phần hậu ký Kim Dung viết ở cuối mỗi bộ thường giải thích ông lấy cảm hứng lịch sử từ đâu. Ai mê đối chiếu có thể đọc thêm sách về lịch sử võ thuật Trung Hoa của các nhà nghiên cứu như Đường Hào (thế kỷ 20), người từng khảo lại các truyền thuyết về nguồn gốc võ Thiếu Lâm.
Câu hỏi thường gặp
Lục đại môn phái gồm những phái nào?
Trong Ỷ thiên đồ long ký của Kim Dung, lục đại môn phái gồm Thiếu Lâm, Võ Đang, Nga Mi, Côn Lôn, Không Động và Hoa Sơn. Đây là sáu phái cùng vây đánh Minh giáo trên Quang Minh đỉnh. Danh sách này gắn với một bộ truyện cụ thể, không phải chuẩn chung của mọi tiểu thuyết.
Cửu đại môn phái là những phái nào?
Không có danh sách chín phái cố định. Mỗi tác giả, mỗi bộ truyện hoặc phim kể một kiểu, thường lấy lục đại phái làm lõi rồi thêm Cái Bang, Điểm Thương, Thanh Thành, Hải Nam hay Hành Sơn. Muốn biết chính xác thì xem bộ truyện đang đọc liệt kê ai.
Môn phái nào mạnh nhất trong truyện Kim Dung?
Kim Dung không xếp hạng cố định. Thiếu Lâm thường được mô tả là "thái sơn bắc đẩu" của võ lâm nhờ lịch sử lâu đời và kho võ học, nhưng sức mạnh thật trong truyện phụ thuộc vào cao thủ từng thời: Võ Đang thời Trương Tam Phong, Cái Bang thời Kiều Phong hay Hồng Thất Công đều không kém.
Các môn phái trong kiếm hiệp có thật không?
Tên phái lấy từ chùa, núi có thật như Thiếu Lâm, Võ Đang, Nga Mi, Hoa Sơn. Nhưng các phái võ có chưởng môn, có liên minh, có đại hội tranh ngôi minh chủ như trong truyện là hư cấu. Ngoài đời chỉ có các dòng quyền thuật địa phương mang tên những nơi ấy.
Vì sao Cái Bang không nằm trong lục đại môn phái?
Trong Ỷ thiên, Cái Bang không tham gia vây đánh Minh giáo nên không được tính vào nhóm sáu phái đó. Cái Bang vẫn là thế lực lớn, được gọi là "thiên hạ đệ nhất đại bang" trong Thiên long bát bộ và Xạ điêu.
