Phái Nga Mi: môn phái của nữ hiệp từ Quách Tương đến Chu Chỉ Nhược

Phái Nga Mi trong truyện kiếm hiệp là môn phái gắn với nữ hiệp: theo Ỷ thiên đồ long ký, phái do Quách Tương — con gái Quách Tĩnh và Hoàng Dung — sáng lập trên núi Nga Mi, chưởng môn các đời đều là nữ, đệ tử phần lớn là ni cô và thiếu nữ. Núi Nga Mi ở Tứ Xuyên có thật và là đạo tràng Phổ Hiền Bồ Tát, nhưng phái võ của các nữ hiệp là sáng tạo của tiểu thuyết.

Gốc thật: ngọn núi Phật giáo phía tây

Nga Mi sơn nằm ở tỉnh Tứ Xuyên, là một trong bốn ngọn núi Phật giáo lớn của Trung Hoa, thờ Phổ Hiền Bồ Tát. Đỉnh cao nổi tiếng là Kim Đỉnh, nơi người ta lên ngắm biển mây và "Phật quang". Năm 1996, UNESCO công nhận Nga Mi cùng tượng Lạc Sơn Đại Phật là di sản thế giới. Chi tiết về núi thật có bài riêng trong danh mục danh sơn cổ tự.

Chính màu Phật giáo ấy giúp các nhà văn gắn Nga Mi với hình ảnh người xuất gia, và từ đó với các ni cô. Ngoài đời, "võ Nga Mi" là cách gọi chung một số dòng quyền thuật địa phương ở Tứ Xuyên, không có liên hệ gì với một phái nữ do con gái Quách Tĩnh lập ra.

Quách Tương và lời giải cho một mối tình

Quách Tương xuất hiện trong Thần điêu hiệp lữ như cô gái trẻ phóng khoáng, thầm thương Dương Quá — người đã có Tiểu Long Nữ. Đầu Ỷ thiên, Kim Dung cho thấy cô lang bạt nhiều năm để tìm tin tức Dương Quá. Rồi ông kể gọn: đến khoảng bốn mươi tuổi, cô bỗng đại ngộ, xuất gia và lập phái Nga Mi.

Đây là một trong những chi tiết khiến người đọc nhớ lâu nhất. Kim Dung không cho Quách Tương một mối tình đẹp; ông cho cô một môn phái. Người đọc tự hiểu rằng nỗi niềm không thành đã chuyển thành sự nghiệp, và Nga Mi mang trong gốc rễ một nỗi buồn riêng. Từ đó, thầy trò các đời ở Nga Mi thường lặng lẽ, nghiêm khắc, ít khi được hạnh phúc trọn vẹn.

Các đời chưởng môn trong Ỷ thiên

Nga Mi giữ thanh Ỷ thiên kiếm — một nửa của cặp "Đồ long đao, Ỷ thiên kiếm" mà cả giang hồ tranh giành. Theo truyện, hai món binh khí này do Quách Tĩnh và Hoàng Dung cho đúc, bên trong giấu bí kíp võ học và binh thư để hậu thế chống quân Nguyên. Thanh kiếm vì vậy vừa là bảo vật vừa là gánh nặng của phái.

Diệt Tuyệt sư thái: chính phái mà tàn nhẫn

Diệt Tuyệt là một trong những chưởng môn gây tranh luận nhất của Kim Dung. Bà chính trực theo kiểu của mình: không tham danh lợi riêng, một lòng với sư môn và với đại nghĩa chống Nguyên. Nhưng bà cũng cứng nhắc tới mức tàn nhẫn. Đệ tử Kỷ Hiểu Phù có con với Dương Tiêu của Minh giáo, không chịu theo lệnh sư phụ đi hại người mình yêu, và phải trả giá bằng mạng sống.

Mối hận của Diệt Tuyệt với Minh giáo có gốc cá nhân — truyện kể sư huynh của bà, Cô Hồng Tử, đã chết sau khi bị Dương Tiêu làm nhục. Đến cuối đời, bị giam cùng các phái ở Vạn An tự, bà chọn chết chứ không nhận sự giải cứu từ người mà bà coi là "ma giáo". Qua nhân vật này, Kim Dung cho thấy một điều ông lặp lại nhiều lần: chính phái không có nghĩa là người tốt, và định kiến có thể làm hỏng cả người ngay thẳng.

Chu Chỉ Nhược: từ cô gái bến sông đến chưởng môn

Chu Chỉ Nhược gặp Trương Vô Kỵ từ khi cả hai còn nhỏ, trên một con thuyền giữa sông. Lớn lên ở Nga Mi, cô là đệ tử ngoan, dịu dàng, được Diệt Tuyệt chọn kế vị. Trước khi chết, Diệt Tuyệt bắt cô thề độc: phải giành lại đao Đồ Long, khôi phục phái, và không được kết duyên với Trương Vô Kỵ.

Lời thề ấy biến cô thành một trong những nhân vật phức tạp nhất bộ truyện. Để giữ lời, cô làm những việc trái với bản tính, vội vàng luyện một thứ võ công tà dị trích từ bí kíp giấu trong đao kiếm. Người đọc thường chia hai phe: ghét cô vì thủ đoạn, hay thương cô vì bị gánh trách nhiệm quá nặng. Bản tân tu (1999–2006) có sửa một số chi tiết về đoạn kết của Chu Chỉ Nhược và Trương Vô Kỵ, nên người đọc bản cũ và bản mới đôi khi tranh luận không gặp nhau.

Những môn phái nữ khác trong kiếm hiệp

Nga Mi không đơn độc. Nhiều tác giả dựng môn phái toàn nữ, mỗi nơi một sắc thái:

• Cổ Mộ phái (Thần điêu hiệp lữ): do Lâm Triều Anh lập, Tiểu Long Nữ kế thừa, sống tách biệt trong cổ mộ, quy củ nghiêm ngặt về tình cảm. Đây là phái "nữ" đầu tiên trong Xạ điêu tam bộ khúc.
• Hằng Sơn phái (Tiếu ngạo giang hồ): một nhánh của Ngũ Nhạc kiếm phái, toàn ni cô, hiền lành và chính trực. Về sau Lệnh Hồ Xung — một nam nhân — lại làm chưởng môn, tạo ra những tình huống vừa cảm động vừa buồn cười.
• Linh Thứu cung (Thiên long bát bộ): Thiên Sơn Đồng Mỗ đứng đầu, thuộc hạ toàn nữ; Hư Trúc tình cờ thành chủ nhân.
• Di Hoa cung (Tuyệt đại song kiêu của Cổ Long): hai cung chủ Yêu Nguyệt, Liên Tinh, đẹp, lạnh lùng và nguy hiểm.
• Nga Mi trong Thục Sơn kiếm hiệp truyện của Hoàn Châu Lâu Chủ (đăng từ đầu thập niên 1930): Nga Mi ở đây là phái tu tiên có cả nam lẫn nữ, chính phái trung tâm của cả bộ truyện. Đây là một Nga Mi hoàn toàn khác Kim Dung.

So sánh mới thấy cái riêng của Nga Mi Kim Dung: đó không phải phái nữ mang vẻ huyền bí hay quyến rũ, mà là một phái nữ gánh trách nhiệm chính trị và đạo nghĩa — chống Nguyên, giữ bảo vật, giữ danh dự sư môn. Gánh nặng ấy đè lên từng đời chưởng môn.

Góc nhìn hôm nay

Đọc Nga Mi là đọc một câu chuyện về người phụ nữ trong thế giới do đàn ông làm luật. Quách Tương chọn sự nghiệp thay cho mối tình; Diệt Tuyệt chọn nguyên tắc thay cho lòng trắc ẩn; Kỷ Hiểu Phù chọn tình yêu và mất mạng; Chu Chỉ Nhược bị lời thề của người khác trói chặt cuộc đời. Kim Dung không phán xét ai đúng ai sai, ông để người đọc tự cân.

Muốn đọc liền mạch, hãy đọc phần cuối Thần điêu hiệp lữ (đoạn Quách Tương mười sáu tuổi), rồi đến Ỷ thiên đồ long ký. Nếu có dịp đến Nga Mi sơn, hãy coi đó là một ngọn núi Phật giáo với chùa Vạn Niên, chùa Báo Quốc và biển mây Kim Đỉnh — chứ không đi tìm "bản doanh Nga Mi phái", thứ chỉ sống trong trang sách.