Ngũ Nhạc kiếm phái và giấc mộng thống nhất của Tả Lãnh Thiền

Ngũ Nhạc kiếm phái trong Tiếu ngạo giang hồ là liên minh năm phái kiếm đặt tên theo năm ngọn núi thiêng: Thái Sơn, Hoa Sơn, Hành Sơn, Hằng Sơn và Tung Sơn. Minh chủ Tả Lãnh Thiền của Tung Sơn muốn sáp nhập cả năm thành một "Ngũ Nhạc phái" do mình đứng đầu, và giấc mộng thống nhất ấy là trục âm mưu xuyên suốt bộ truyện. Năm ngọn núi có thật; liên minh và cuộc tranh ngôi là hư cấu của Kim Dung.

Năm ngọn núi thật, năm phái trong truyện

"Ngũ Nhạc" là năm ngọn núi được các triều đại Trung Hoa tế lễ, ứng với năm phương. Kim Dung lấy nguyên khung này đặt cho năm phái kiếm:

Lịch sử thật có một chi tiết thú vị: Bắc Nhạc Hằng Sơn từng được tế ở vùng Khúc Dương, Hà Bắc, đến đời Thanh mới chính thức chuyển nơi tế sang Hằng Sơn ở Sơn Tây. Còn Thái Sơn là ngọn núi của nghi lễ phong thiện của các hoàng đế, được UNESCO công nhận từ năm 1987. Phần địa lý Ngũ Nhạc có bài riêng ở danh mục danh sơn cổ tự; bài này bàn liên minh trong truyện.

Lưu ý thêm: chùa Thiếu Lâm cũng ở Tung Sơn, nhưng trong truyện, phái Tung Sơn và phái Thiếu Lâm là hai thế lực riêng. Cùng một ngọn núi mà có cả cao tăng điềm tĩnh lẫn kẻ tham vọng nhất truyện — một sự sắp đặt khó là ngẫu nhiên.

Vì sao có liên minh Ngũ Nhạc

Theo lời kể trong truyện, năm phái kết thành liên minh để cùng đối đầu Nhật Nguyệt thần giáo, mà họ gọi là Ma giáo. Câu cửa miệng của các phái là "Ngũ Nhạc kiếm phái, đồng khí liên chi" — cùng một khí, liền một cành. Trong quá khứ, liên minh từng có trận đại chiến với Ma giáo trên Hoa Sơn; kiếm pháp tinh tuý của các phái bị đối phương nghiên cứu và phá giải, những dấu vết ấy còn khắc lại trên vách hang ở Tư Quá nhai.

Một liên minh sinh ra từ nỗi sợ kẻ thù chung thì luôn có câu hỏi: ai đứng đầu? Ở đây, Tung Sơn — phái mạnh nhất — giữ ngôi minh chủ. Tả Lãnh Thiền dùng chính danh nghĩa "đối phó Ma giáo" để can thiệp vào việc nội bộ của bốn phái kia.

Tả Lãnh Thiền và giấc mộng thống nhất

Tả Lãnh Thiền không phải kẻ ác kiểu tà phái. Ông có lý lẽ: năm phái rời rạc thì yếu, hợp lại mới đủ sức đứng ngang Thiếu Lâm, Võ Đang và đè bẹp Ma giáo. Nhưng cách ông theo đuổi lý lẽ đó thì tàn nhẫn: cài người vào các phái, ly gián nội bộ, đe doạ, tiêu diệt những ai cản đường.

Mốc thời gian các bước của Tả Lãnh Thiền trong truyện:

1. Phá lễ rửa tay gác kiếm của Lưu Chính Phong (Hành Sơn), nhân danh minh chủ trừng trị kẻ kết giao với Ma giáo. Đây là màn ra mắt cho thấy minh chủ sẵn sàng làm gì.
2. Gây áp lực lên Hằng Sơn, phái yếu nhất và hiền nhất, để buộc họ ủng hộ sáp nhập.
3. Ly gián Thái Sơn và Hoa Sơn, tìm người trong phái chịu theo mình, nâng đỡ phe chống chưởng môn.
4. Triệu tập đại hội ở Tung Sơn để biểu quyết lập "Ngũ Nhạc phái" và chọn chưởng môn chung bằng tỷ võ.

Kim Dung tả từng bước như một cuộc vận động quyền lực có kế hoạch, không phải những trận đánh ngẫu hứng. Đây là chỗ Tiếu ngạo giang hồ khác các bộ trước: âm mưu tổ chức quan trọng hơn võ công cá nhân.

Đại hội Tung Sơn: kẻ chủ mưu thua kẻ chờ thời

Đại hội diễn ra đúng như Tả Lãnh Thiền mong: năm phái bị dồn vào thế phải hợp nhất, ngôi chưởng môn chung phân định bằng tỷ võ. Nhưng người thắng lại là Nhạc Bất Quần. Bằng một thứ kiếm pháp kỳ lạ mà không ai ngờ ông đã luyện, ông đánh bại Tả Lãnh Thiền và khiến đối thủ mất đi đôi mắt.

Tả Lãnh Thiền dọn đường, Nhạc Bất Quần ngồi vào ghế. Kẻ chủ mưu thua kẻ biết chờ thời. Kim Dung gói một bài học chính trị kinh điển vào một trận đấu kiếm: người công khai tham vọng thường bị chú ý, còn người giấu tham vọng sau vẻ quân tử mới là kẻ nguy hiểm nhất. Phần nhân vật Nhạc Bất Quần được bàn kỹ trong bài về phái Hoa Sơn.

Hằng Sơn và Lệnh Hồ Xung: người đứng ngoài cuộc thống nhất

Trong năm phái, Hằng Sơn là phái duy nhất không ai thèm khát quyền lực. Ba sư thái Định Nhàn, Định Tĩnh, Định Dật lần lượt gặp nạn trong những âm mưu nhằm khuất phục phái. Trước khi mất, Định Nhàn trao ngôi chưởng môn cho Lệnh Hồ Xung — một nam nhân, một kẻ bị Hoa Sơn trục xuất, đứng đầu cả một phái ni cô.

Lựa chọn nghe như trò đùa ấy lại là cách duy nhất để Hằng Sơn sống sót: một chưởng môn không màng quyền, không phe phái, đủ sức bảo vệ người yếu. Lệnh Hồ Xung ở đại hội Tung Sơn là người phản đối sáp nhập, đứng về phía những phái nhỏ muốn giữ bản sắc. Cảnh cậu dẫn đoàn ni cô và bằng hữu giang hồ đi qua những thử thách cũng có nhiều đoạn hài hước dễ thương, như khi cậu lúng túng giữa đám đệ tử nữ.

Kết cục của giấc mộng

Không ai trong những người theo đuổi giấc mộng thống nhất có kết cục tốt. Tả Lãnh Thiền mất mắt, mất thế, rồi bỏ mạng trong chính trận phục kích ông giăng ở Hoa Sơn. Nhạc Bất Quần đạt ngôi chưởng môn Ngũ Nhạc phái nhưng mất vợ, mất con, mất lòng đệ tử, và chết dưới tay một đệ tử Hằng Sơn mà ông coi thường. Liên minh từng được tạo ra để chống kẻ thù chung kết thúc vì chính những người đứng đầu nó.

Thông điệp của Kim Dung khá rõ: hợp nhất bằng cưỡng ép không làm ai mạnh hơn; nó chỉ chuyển quyền vào tay kẻ thủ đoạn hơn. Hành Sơn với Mạc Đại tiên sinh kín đáo, Hằng Sơn với người chưởng môn bất đắc dĩ — những phái giữ được mình là những phái không tranh.

Góc nhìn hôm nay

Ngũ Nhạc kiếm phái là phần hay nhất để đọc Tiếu ngạo giang hồ như một cuốn sách về tổ chức và quyền lực. Có thể đọc lại theo tuyến: lễ kim bồn tẩy thủ ở Hành Sơn (mở màn), Lệnh Hồ Xung nhận Hằng Sơn, đại hội Tung Sơn (cao trào). Ai mê đối chiếu có thể tìm hiểu năm ngọn núi thật: mỗi ngọn có lịch sử tế lễ, chùa quán, thơ ca riêng, và người đọc sẽ thấy Kim Dung chọn tính cách cho từng phái hợp với không khí từng núi — Thái Sơn uy nghi, Hoa Sơn hiểm trở, Hành Sơn sương mù, Hằng Sơn thanh tịnh, Tung Sơn ở trung tâm quyền lực.