Hoàng Dịch (黃易) là nhà văn Hồng Kông (1952–2017) đã đưa truyện võ hiệp rẽ sang một hướng mới: trộn võ hiệp với lịch sử và khoa học viễn tưởng. Tác phẩm nổi tiếng nhất của ông, Tầm Tần ký viết giữa thập niên 1990, kể chuyện một chiến binh đặc nhiệm hiện đại bị đưa ngược thời gian về thời Chiến Quốc và dính vào cuộc đời của Tần Thuỷ Hoàng. Đó là truyện xuyên không có ảnh hưởng lớn trong văn học đại chúng tiếng Hoa, ra đời trước khi xuyên không trở thành mốt trên mạng hơn một thập niên.
Hoàng Dịch là ai
Hoàng Dịch tên thật là Hoàng Tổ Cường, học mỹ thuật ở Đại học Trung văn Hồng Kông, từng làm ở Bảo tàng Nghệ thuật Hồng Kông. Đến khoảng cuối thập niên 1980 ông bỏ việc để viết toàn thời gian, sống ẩn dật, ít giao du, nổi tiếng là người kín tiếng với báo chí. Ông mất năm 2017.
Ông viết nhiều mảng: truyện khoa học viễn tưởng, truyện huyền bí, và nhiều nhất là truyện mà người đọc gọi là "huyền huyễn võ hiệp" – võ hiệp có pha thuyết lý Đạo gia về việc vượt qua giới hạn thân thể, "phá toái hư không" (đập vỡ hư không để bước sang một cõi khác). Ý tưởng này trở thành dấu ấn riêng, xuất hiện trong nhiều bộ truyện của ông.
Tầm Tần ký: cốt truyện
Hạng Thiếu Long là một quân nhân đặc nhiệm, khoẻ, lanh lợi, đào hoa. Anh bị đưa vào một thí nghiệm cỗ máy thời gian, và thay vì đến nơi định trước, anh rơi về thời Chiến Quốc, vài chục năm trước khi nhà Tần thống nhất thiên hạ. Ở đó, anh dùng kiến thức và kỹ năng hiện đại để sống sót, dần nổi danh giữa các nước Triệu, Nguỵ, Tần.
Anh vốn được giao việc tìm hiểu về Tần Thuỷ Hoàng, nên khi biết ở Hàm Đan nước Triệu có một cậu bé tên Triệu Chính – con trai của Tần Dị Nhân đang làm con tin – anh đi tìm. Truyện xoay theo một hướng táo bạo: người Hạng Thiếu Long giúp đỡ cuối cùng không phải Doanh Chính thật, mà là một cậu bé khác tên Triệu Bàn được đưa vào thay. Tần Thuỷ Hoàng trong truyện, vì vậy, là một người khác hẳn với người sử sách nghĩ.
Truyện dài, nhiều mạch: tình yêu với nhiều mỹ nhân, mưu kế với Lã Bất Vi, các trận đánh, cuộc đấu trí giữa các nước, và mối quan hệ thầy trò – bạn bè giữa Hạng Thiếu Long và vị vua tương lai. Cái tên "Hạng" của nhân vật chính cũng là một gợi ý mà người đọc sẽ hiểu ra ở cuối truyện, khi nhớ đến người về sau đứng lên lật đổ nhà Tần.
Lịch sử thật và chỗ Hoàng Dịch bẻ cong
| Chi tiết | Sử liệu | Trong Tầm Tần ký |
|---|---|---|
| Doanh Chính sinh ở đâu | Sinh năm 259 TCN ở Hàm Đan, nước Triệu, khi cha là Dị Nhân làm con tin | Giữ nguyên bối cảnh Hàm Đan |
| Lã Bất Vi | Thương nhân giúp Dị Nhân về nước, sau làm tướng quốc nước Tần | Nhân vật quyền mưu, đối thủ lớn của Hạng Thiếu Long |
| Cha thật của Doanh Chính | Sử ký chép lời đồn Doanh Chính là con Lã Bất Vi; giới sử học sau này nhiều người nghi ngờ lời đồn ấy | Đi xa hơn: Doanh Chính thật mất sớm, người lên ngôi là Triệu Bàn |
| Thống nhất thiên hạ | Năm 221 TCN, Doanh Chính xưng Thuỷ Hoàng đế | Kết cục lịch sử được giữ, nhưng con người đứng sau là hư cấu |
Cách Hoàng Dịch xử lý cho thấy một nguyên tắc giống Kim Dung: giữ đại cục lịch sử, nhưng chen hư cấu vào chỗ sử liệu mơ hồ. Chỗ khác là ông chọn đúng một điểm mơ hồ nổi tiếng nhất – thân thế Tần Thuỷ Hoàng – và biến nó thành trục cả bộ truyện.
Xuyên không trước khi thành mốt
Ý tưởng người hiện đại rơi về quá khứ không do Hoàng Dịch nghĩ ra. Trong văn học phương Tây, Mark Twain đã viết A Connecticut Yankee in King Arthur's Court năm 1889, kể một người Mỹ thế kỷ 19 rơi về triều vua Arthur và dùng kiến thức kỹ thuật để gây dựng thế lực. Cái mới của Tầm Tần ký là đem khuôn ấy vào võ hiệp và lịch sử Trung Hoa, với quy mô trường thiên.
Sau Tầm Tần ký, nhất là từ giữa thập niên 2000, truyện "xuyên việt" (xuyên không) bùng nổ trên các trang văn học mạng tiếng Hoa: người hiện đại xuyên về Thanh triều, Tống triều, về các triều đại hư cấu. Nhiều mô-típ đã có mặt trong Tầm Tần ký: nhân vật chính dùng kiến thức tương lai để đi trước người khác, quan hệ với nhân vật lịch sử có thật, những tình huống hài hước vì khác biệt thời đại. Vì vậy Tầm Tần ký thường được nhắc như một trong những tác phẩm tiên phong của dòng này, dù không phải tác phẩm duy nhất.
Tầm Tần ký trên màn ảnh
Năm 2001, đài TVB Hồng Kông chuyển thể Tầm Tần ký thành phim truyền hình, Cổ Thiên Lạc đóng Hạng Thiếu Long, Lâm Phong đóng Triệu Bàn – Doanh Chính. Bộ phim rất nổi tiếng ở châu Á, kể cả ở Việt Nam, và bản phim này giảm nhẹ nhiều phần tình cảm người lớn của truyện để hợp với khán giả truyền hình. Về sau truyện còn được làm lại thêm ở đại lục.
Đại Đường song long truyện và các bộ khác
Sau Tầm Tần ký, Hoàng Dịch viết Đại Đường song long truyện, bộ trường thiên rất dài về hai thiếu niên Khấu Trọng và Từ Tử Lăng trong thời loạn cuối Tuỳ đầu Đường, giữa các thế lực có thật như họ Lý ở Thái Nguyên (về sau lập nhà Đường) và nhiều nhóm nổi dậy. Bộ này được nhiều người coi là đỉnh cao của ông về võ hiệp thuần tuý. Ngoài ra có Phúc vũ phiên vân (đời Minh), Biên Hoang truyền thuyết (thời Đông Tấn), Phá toái hư không và loạt truyện khoa học viễn tưởng về nhân vật Lăng Độ Vũ.
Góc nhìn hôm nay
- Chuẩn bị tâm lý: Tầm Tần ký có nhiều đoạn tình cảm người lớn, hợp với độc giả trưởng thành hơn là thiếu niên.
- Đọc cạnh Sử ký: phần Tần Thuỷ Hoàng bản kỷ và Lã Bất Vi liệt truyện trong Sử ký Tư Mã Thiên là nguồn để đối chiếu xem Hoàng Dịch đã lấy gì, bịa gì.
- Đến Hàm Đan và Tây An: Hàm Đan (tỉnh Hà Bắc) là cố đô nước Triệu, còn di chỉ thành cổ; Tây An (tỉnh Thiểm Tây) có lăng Tần Thuỷ Hoàng và tượng binh mã đất nung – nơi người đọc Tầm Tần ký có thể đứng trước "đội quân" của vị vua mà mình vừa đọc.
- Muốn võ hiệp thuần: chọn Đại Đường song long truyện.
Câu hỏi thường gặp
Hoàng Dịch là ai?
Hoàng Dịch, tên thật Hoàng Tổ Cường, là nhà văn Hồng Kông (1952–2017), học mỹ thuật và từng làm ở Bảo tàng Nghệ thuật Hồng Kông. Ông nổi tiếng với Tầm Tần ký và Đại Đường song long truyện, trộn võ hiệp với lịch sử và khoa học viễn tưởng.
Tầm Tần ký kể về chuyện gì?
Truyện kể về Hạng Thiếu Long, một quân nhân hiện đại bị cỗ máy thời gian đưa về thời Chiến Quốc. Anh dính vào cuộc đời của Tần Thuỷ Hoàng, và trong truyện người lên ngôi là cậu bé Triệu Bàn chứ không phải Doanh Chính thật.
Tầm Tần ký có phải truyện xuyên không đầu tiên?
Không phải đầu tiên trên thế giới; Mark Twain đã viết truyện người hiện đại rơi về quá khứ từ năm 1889. Nhưng Tầm Tần ký là một trong những truyện xuyên không tiếng Hoa sớm và có ảnh hưởng lớn nhất, trước làn sóng truyện xuyên không trên mạng.
Phim Tầm Tần ký 2001 ai đóng?
Bản truyền hình TVB năm 2001 có Cổ Thiên Lạc đóng Hạng Thiếu Long và Lâm Phong đóng Triệu Bàn – Doanh Chính. Phim nổi tiếng rộng ở châu Á, kể cả Việt Nam.
Tần Thuỷ Hoàng có phải con Lã Bất Vi không?
Sử ký Tư Mã Thiên có chép lời đồn này, nhưng nhiều sử gia về sau nghi ngờ, cho rằng đó có thể là lời bôi nhọ. Đến nay chưa có kết luận chắc chắn; còn việc thay người như trong Tầm Tần ký là hư cấu.
