"Thất thập nhị tuyệt kỹ Thiếu Lâm" (bảy mươi hai tuyệt kỹ Thiếu Lâm) là cách nói quen thuộc trong tiểu thuyết kiếm hiệp, đặc biệt trong Thiên long bát bộ của Kim Dung, chỉ kho võ học đồ sộ của chùa Thiếu Lâm. Con số bảy mươi hai mang tính biểu tượng, giống bảy mươi hai phép biến hoá của Tôn Ngộ Không hay bảy mươi hai địa sát trong Thuỷ hử. Ngoài đời, các danh sách "72 nghệ Thiếu Lâm" chỉ xuất hiện trong sách in đầu thế kỷ 20, và không có kho bí kíp nào như trong truyện.
Vì sao lại là con số bảy mươi hai
Trong văn hoá Trung Hoa, 72 là con số "tròn" mang nghĩa nhiều và đủ. Nó bằng tám lần chín, hai số dương lớn; nó cũng xuất hiện trong lịch pháp (năm chia thành 72 hậu, mỗi hậu năm ngày). Một số ví dụ quen thuộc:
| Con số 72 trong văn hoá | Nguồn |
|---|---|
| 72 đệ tử hiền của Khổng Tử | Sử ký, truyền thống Nho gia |
| 72 địa sát tinh (cùng 36 thiên cang thành 108 hảo hán) | Thuỷ hử |
| 72 phép biến hoá của Tôn Ngộ Không | Tây du ký |
| 72 ngọn núi chầu đỉnh Võ Đang | Truyền thuyết Võ Đang |
| 72 hậu trong một năm | Lịch pháp cổ |
Vì vậy "72 tuyệt kỹ" không phải một con số đếm, mà là cách nói "Thiếu Lâm có đủ mọi môn võ". Người đọc không cần đi tìm đủ 72 cái tên.
Bảy mươi hai tuyệt kỹ trong truyện Kim Dung
Kim Dung không bao giờ liệt kê đủ 72 tuyệt kỹ, nhưng rải rác qua các bộ truyện có nhiều cái tên. Đa số mang màu sắc Phật giáo, lấy thuật ngữ kinh Phật làm tên:
- Niêm hoa chỉ: tên lấy từ tích "niêm hoa vi tiếu", Đức Phật cầm cành hoa, chỉ Ca Diếp mỉm cười hiểu ý, khởi nguồn truyền thống Thiền tông.
- Bàn nhược chưởng: "bàn nhược" (Bát nhã) là trí tuệ trong Phật giáo.
- Đại kim cương chưởng, Kim cương bất hoại thể: "kim cương" tượng trưng sự bền vững không gì phá nổi.
- Vô tướng kiếp chỉ: "vô tướng" là không có hình tướng, khái niệm trong kinh Kim Cương.
- Đa la diệp chỉ: lá đa la (bối diệp) là lá dùng để chép kinh ở Ấn Độ xưa.
- Long trảo thủ: trong Ỷ thiên, cao tăng Không Tính dùng môn này đấu với Trương Vô Kỵ.
- Đại từ đại bi thiên thủ, Phục ma trượng pháp, Ma ha chỉ...
Cách đặt tên cho thấy Kim Dung muốn mỗi môn võ Thiếu Lâm đều mang một khái niệm Phật học, nghĩa là võ phải gắn với tu.
Cảnh Tàng Kinh các: vì sao học nhiều lại nguy
Cảnh nổi tiếng nhất liên quan tới 72 tuyệt kỹ nằm trong Thiên long bát bộ. Quốc sư Thổ Phồn Cưu Ma Trí đến Thiếu Lâm, phô diễn rằng mình biết nhiều tuyệt kỹ của chùa. Thực ra ông dùng "Tiểu vô tướng công", một môn nội công Đạo gia, để mô phỏng bề ngoài các chiêu. Sự giả mạo này cuối cùng bị nhận ra ngay giữa đại hội.
Quan trọng hơn là lời của vị lão tăng quét rác vô danh ở Tàng Kinh các. Ông giải thích rằng mỗi tuyệt kỹ Thiếu Lâm đều mang "lệ khí" (khí sát phạt), người học phải dùng Phật pháp tương ứng để hoá giải; học càng nhiều mà Phật pháp không theo kịp thì càng hại thân. Những người lén vào Tàng Kinh các đọc trộm bí kíp, như Tiêu Viễn Sơn, Mộ Dung Bác, đều mang bệnh trong người. Vị sư không giấu võ, mà giấu con người khỏi sự tham lam của chính họ.
Đây là cách Kim Dung giải thích tại sao "72 tuyệt kỹ" không ai luyện hết được, và cũng là một trong những đoạn triết lý sâu nhất của ông: tri thức không đi cùng đạo đức thì thành độc.
Một kho võ học, nhiều cách giữ
Các bộ truyện khác nhau của Kim Dung cho thấy những thái độ khác nhau với kho võ học Thiếu Lâm. Trong Thiên long bát bộ, kho võ là thứ phải canh giữ khỏi kẻ tham. Trong Ỷ thiên đồ long ký, Thiếu Lâm giữ võ học nhưng chính chùa lại thất lạc Cửu Dương chân kinh nằm ngay trong kho kinh của mình, một chi tiết mỉa mai nhẹ. Trong Tiếu ngạo giang hồ, phương trượng Phương Chứng sẵn lòng trao Dịch cân kinh để cứu người, nhưng đòi người đó vào chùa. Ba thái độ, ba câu hỏi: võ học là của chung hay của riêng, nên giữ hay nên trao, và trao cho ai.
Những câu hỏi đó khiến Thiếu Lâm trong truyện vượt ra khỏi hình ảnh một "lò võ" đơn thuần, trở thành nơi đặt các vấn đề về tri thức và trách nhiệm.
Ngoài đời: "72 nghệ Thiếu Lâm" đến từ đâu
Trong lịch sử thật, Thiếu Lâm nổi tiếng trước hết về côn pháp đời Minh, rồi quyền pháp đời Thanh. Không có văn bản cổ nào liệt kê "72 tuyệt kỹ". Danh sách "72 nghệ Thiếu Lâm" được biết đến rộng rãi bắt nguồn từ sách in thời Dân Quốc, nổi bật là cuốn Thiếu Lâm thất thập nhị nghệ luyện pháp của Kim Ân Trung, xuất bản năm 1934. Danh sách ấy gồm nhiều môn rèn thân thể kiểu "ngạnh công" (công phu cứng) cùng các môn nhẹ nhàng; nhiều tên trong đó là cách gọi dân gian, nguồn gốc khó xác định.
Sau đó, văn hoá đại chúng, tiểu thuyết và phim ảnh lấy con số này làm thương hiệu. Phim Hồng Kông thập niên 1970–1980 về các tăng nhân Thiếu Lâm và các buổi biểu diễn võ tăng ngày nay đều góp phần biến "72 tuyệt kỹ" thành một hình ảnh quen thuộc.
Bài viết này không mô tả cách luyện bất kỳ môn nào trong các danh sách ấy. Nhiều bài "ngạnh công" trong sách cũ đòi tác động mạnh vào cơ thể, có thể gây chấn thương; ai quan tâm đến võ thuật thực hành nên học ở nơi có huấn luyện viên chuyên môn và hỏi ý kiến bác sĩ.
Ba lớp: tóm tắt cho người đọc
| Lớp | Nội dung |
|---|---|
| Lịch sử | Thiếu Lâm có tăng binh từ đời Đường, nổi tiếng côn pháp đời Minh, quyền pháp phát triển đời Thanh |
| Văn hoá đại chúng | Danh sách "72 nghệ" trong sách in thập niên 1930, phim ảnh, biểu diễn |
| Hư cấu tiểu thuyết | 72 tuyệt kỹ thần diệu cất ở Tàng Kinh các, lão tăng quét rác, lệ khí phải hoá giải bằng Phật pháp |
Góc nhìn hôm nay
"72 tuyệt kỹ" là một ví dụ hay về cách một con số biểu tượng biến thành thương hiệu. Khi đọc kiếm hiệp, hãy thưởng thức những cái tên đẹp, đầy Phật học mà Kim Dung đặt ra, và nhớ bài học của vị sư quét rác: biết nhiều chưa chắc là tốt, quan trọng là có đủ đức để mang. Muốn đọc thêm: các chương Thiếu Lâm cuối Thiên long bát bộ; cuốn The Shaolin Monastery của Meir Shahar để thấy lịch sử võ Thiếu Lâm thật; và tìm hiểu tích "niêm hoa vi tiếu" trong sách về Thiền tông.
Câu hỏi thường gặp
72 tuyệt kỹ Thiếu Lâm gồm những gì?
Trong truyện Kim Dung, không có danh sách đủ 72; chỉ rải rác các tên như Niêm hoa chỉ, Bàn nhược chưởng, Đại kim cương chưởng, Vô tướng kiếp chỉ, Long trảo thủ. Con số 72 mang nghĩa biểu tượng là "rất nhiều, đủ cả".
Vì sao lại là 72 tuyệt kỹ?
72 là con số tròn quen thuộc trong văn hoá Trung Hoa: 72 đệ tử hiền của Khổng Tử, 72 phép biến hoá của Tôn Ngộ Không, 72 địa sát trong Thuỷ hử. Nó dùng để chỉ sự đầy đủ chứ không phải số đếm chính xác.
Vị sư quét rác trong Thiên long bát bộ là ai?
Là một lão tăng vô danh ở Tàng Kinh các chùa Thiếu Lâm, cao thủ ẩn mình. Ông giải thích rằng học tuyệt kỹ mà không có Phật pháp tương ứng sẽ hại thân, và cảm hoá Tiêu Viễn Sơn, Mộ Dung Bác. Nhân vật này là hư cấu.
72 nghệ Thiếu Lâm ngoài đời có thật không?
Có những danh sách mang tên này, nổi bật là cuốn sách của Kim Ân Trung in năm 1934. Nhưng không có văn bản cổ nào liệt kê 72 tuyệt kỹ, và không có kho bí kíp như trong tiểu thuyết.
Cưu Ma Trí dùng võ công gì để giả 72 tuyệt kỹ?
Trong Thiên long bát bộ, Cưu Ma Trí dùng Tiểu vô tướng công, một môn nội công Đạo gia, để mô phỏng bề ngoài các tuyệt kỹ Thiếu Lâm. Sự giả mạo bị các sư nhận ra.
