Dịch cân kinh là một văn bản có thật, lưu hành từ đầu thế kỷ 17, tự nhận do Bồ Đề Đạt Ma truyền lại ở chùa Thiếu Lâm. Giới nghiên cứu, từ học giả đời Thanh đến các sử gia hiện đại, đều cho rằng nguồn gốc ấy là ngụy tạo: bản sớm nhất còn lại có lời tựa đề năm 1624, và nội dung chủ yếu là phương pháp dưỡng sinh "đạo dẫn" của Đạo gia. Trong tiểu thuyết Kim Dung, Dịch cân kinh được nâng thành thần công nội công tối thượng của Thiếu Lâm, có thể chữa thương nặng; phần ấy hoàn toàn hư cấu.
Tên gọi: "dịch cân" nghĩa là gì
"Dịch" là thay đổi, "cân" là gân. "Dịch cân" là đổi gân, ý nói rèn luyện làm cho gân cốt từ yếu thành mạnh. Đi kèm thường có tên Tẩy tuỷ kinh (rửa tuỷ), được nói là phần "trong" bổ sung cho phần "ngoài". Tên gọi hấp dẫn, gợi lời hứa biến đổi cơ thể, và đó cũng là một lý do khiến văn bản này nổi tiếng.
Truyền thuyết: Đạt Ma để lại trong vách đá
Văn bản Dịch cân kinh mở đầu bằng những lời tựa kể một câu chuyện ly kỳ: sau chín năm diện bích, Đạt Ma để lại một chiếc hộp trong vách đá. Tăng nhân mở ra thấy kinh viết bằng chữ Phạn, đến đời Đường mới có người dịch. Lời tựa gắn với danh tướng Lý Tĩnh đời Đường, có đề năm 628, và một lời tựa khác mang tên Ngưu Cao, bộ tướng của Nhạc Phi, kể rằng ông được một nhà sư lạ trao sách để chuyển cho Nhạc Phi.
Đây là kiểu "mượn danh" quen thuộc trong văn hoá thư tịch Trung Hoa: gắn sách mới với người xưa nổi tiếng để tạo uy tín. Lý Tĩnh là danh tướng có thật, Ngưu Cao cũng có thật, nhưng những lời tựa ấy không phải do họ viết.
Lịch sử văn bản: những gì giới nghiên cứu biết
| Mốc | Sự kiện |
|---|---|
| 1624 | Năm đề trên lời tựa của bản Dịch cân kinh sớm nhất được biết, ký tên một đạo sĩ hiệu Tử Ngưng. |
| Thế kỷ 17–18 | Văn bản được chép tay, lưu hành trong giới luyện võ và dưỡng sinh, dần gắn chặt với danh tiếng Thiếu Lâm. |
| Cuối thế kỷ 18 – đầu 19 | Học giả đời Thanh Lăng Đình Kham chỉ ra nhiều điểm vô lý trong lời tựa, kết luận đó là sách nguỵ tạo. |
| Thế kỷ 19 | Xuất hiện các bản in có tranh minh hoạ, phổ biến rộng. |
| Thập niên 1930 | Nhà nghiên cứu võ thuật Đường Hào khảo cứu lại, củng cố kết luận nguỵ tạo và bác bỏ chuyện Đạt Ma sáng lập võ Thiếu Lâm. |
| 2008 | Meir Shahar trong The Shaolin Monastery phân tích chi tiết, cho thấy văn bản pha trộn kỹ thuật dưỡng sinh Đạo gia với thần thoại Phật giáo. |
Những điểm "lòi đuôi" mà các học giả nêu: lời tựa mang tên Lý Tĩnh dùng từ ngữ và chi tiết không thể có ở đời Đường; câu chuyện về Ngưu Cao mâu thuẫn với sử liệu; và bản thân nội dung giống các bài đạo dẫn của Đạo gia hơn là bất cứ thứ gì từ Phật giáo Ấn Độ.
Vì sao một văn bản Đạo gia lại mang danh Phật giáo
Theo phân tích của Shahar và các nhà nghiên cứu khác, đến đời Minh, danh tiếng võ Thiếu Lâm đã rất lớn. Gắn một bài dưỡng sinh với Đạt Ma và Thiếu Lâm là cách nâng giá trị của nó. Đồng thời, việc Đạt Ma được coi là "người mang Phật pháp từ Ấn Độ" tạo ra một nguồn gốc ngoại lai bí ẩn, càng làm tăng sức hấp dẫn. Kết quả là một văn bản có tên Phật, ruột Đạo, được người đời Thanh và hậu thế tiếp nhận như "bí kíp Thiếu Lâm".
Đây cũng là con đường mà truyền thuyết "Đạt Ma sáng lập võ Thiếu Lâm" lan rộng: phần lớn dựa trên chính những lời tựa nguỵ tạo này, cộng thêm tiểu thuyết đời Thanh như Lão Tàn du ký nhắc lại.
Tẩy tuỷ kinh: người anh em không ai thấy
Lời tựa của Dịch cân kinh nhắc tới một cuốn thứ hai là Tẩy tuỷ kinh, được nói là phần "sâu" hơn mà Đạt Ma truyền cho Huệ Khả. Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, trong một thời gian dài không có văn bản Tẩy tuỷ kinh nào lưu hành tương xứng với lời giới thiệu; những bản mang tên này xuất hiện muộn hơn và nội dung không thống nhất. Một cuốn sách được nhắc tới mà không ai thấy là chất liệu hoàn hảo cho truyền thuyết: nó luôn "cao hơn" thứ đang có trong tay.
Tiểu thuyết kiếm hiệp hay dùng đúng mô thức này: bí kíp quý nhất luôn là cuốn bị thất lạc, bị giấu, hoặc chỉ còn một nửa.
Dịch cân kinh trong tiểu thuyết Kim Dung
Tiếu ngạo giang hồ: thứ thuốc chữa có điều kiện
Lệnh Hồ Xung bị nhiều luồng chân khí lạ xung đột trong người, sắp chết. Phương trượng Thiếu Lâm Phương Chứng sẵn lòng truyền Dịch cân kinh để cứu anh, với điều kiện anh gia nhập Thiếu Lâm. Lệnh Hồ Xung từ chối vì không muốn bỏ sư môn và không muốn bị ràng buộc. Chi tiết này nói về tự do và giá của sự cứu giúp. Về sau truyện cho thấy Phương Chứng vẫn tìm cách giúp anh mà không đòi điều kiện, nét đẹp về lòng từ bi của một nhà sư.
Thiên long bát bộ: kinh Phạn trong tay kẻ không biết chữ
Du Thản Chi nhặt được một cuốn sách chữ Phạn có hình người, cứ thế bắt chước tư thế trong tranh mà không hiểu gì, ngẫu nhiên luyện thành nội công thâm hậu. Về sau mới biết đó là Dịch cân kinh. Kim Dung dùng chi tiết này để đùa với quan niệm "bí kíp": thứ quý nhất lại đến với kẻ không biết nó là gì. Lưu ý đây là hư cấu; ngoài đời, bắt chước tư thế trong sách không thể đem lại "nội công".
Ngày nay: tên cổ, nội dung thể dục dưỡng sinh
Ngày nay ở Trung Quốc và nhiều nơi khác có những bài thể dục dưỡng sinh mang tên "Dịch cân kinh", thường là chuỗi động tác giãn cơ chậm, được biên soạn lại trong thời hiện đại. Đó là bài thể dục, không phải "thần công", và không có bằng chứng khoa học nào cho thấy nó chữa được bệnh như lời quảng cáo ăn theo truyện.
Bài viết này không hướng dẫn tập. Ai muốn tập bất kỳ hình thức vận động hay dưỡng sinh nào, đặc biệt người có bệnh tim mạch, xương khớp, huyết áp, nên hỏi bác sĩ và học với người hướng dẫn có chuyên môn, không tự tập theo tranh trên mạng hay theo tiểu thuyết.
Bài học đọc sách: tách ba lớp
- Có thật: một văn bản tên Dịch cân kinh lưu hành từ thế kỷ 17, nội dung là bài vận động dưỡng sinh.
- Truyền thuyết: Đạt Ma để lại kinh trong vách đá; Lý Tĩnh, Ngưu Cao viết tựa.
- Hư cấu tiểu thuyết: thần công nội công tối thượng của Thiếu Lâm, cứu được người sắp chết, luyện tình cờ cũng thành cao thủ.
Muốn đọc thêm: The Shaolin Monastery của Meir Shahar (chương về Dịch cân kinh); các chương liên quan trong Tiếu ngạo giang hồ và Thiên long bát bộ.
Câu hỏi thường gặp
Dịch cân kinh có thật không?
Có một văn bản thật tên Dịch cân kinh, lưu hành từ đầu thế kỷ 17. Nhưng chuyện nó do Bồ Đề Đạt Ma truyền lại là nguỵ tạo, và thần công Dịch cân kinh trong truyện Kim Dung là hư cấu.
Dịch cân kinh do ai viết?
Không rõ tác giả thật. Bản sớm nhất được biết có lời tựa đề năm 1624, ký tên một đạo sĩ hiệu Tử Ngưng. Các lời tựa mang tên Lý Tĩnh và Ngưu Cao được giới nghiên cứu xác định là giả.
Dịch cân nghĩa là gì?
"Dịch" là thay đổi, "cân" là gân, "dịch cân" nghĩa là đổi gân, ý chỉ rèn cho gân cốt từ yếu thành mạnh. Văn bản thường đi kèm Tẩy tuỷ kinh.
Trong truyện Kim Dung ai luyện Dịch cân kinh?
Trong Thiên long bát bộ, Du Thản Chi vô tình luyện thành khi bắt chước tranh trong cuốn sách chữ Phạn. Trong Tiếu ngạo giang hồ, Phương Chứng muốn truyền cho Lệnh Hồ Xung để cứu anh với điều kiện anh vào Thiếu Lâm.
Tập Dịch cân kinh có chữa bệnh được không?
Không có bằng chứng khoa học cho thấy các bài mang tên Dịch cân kinh chữa được bệnh. Ngày nay đó là bài thể dục giãn cơ; ai muốn tập nên hỏi bác sĩ trước, nhất là khi có bệnh nền.
