Cửu Dương thần công và Càn khôn đại nã di là hai võ công hư cấu giúp Trương Vô Kỵ trở thành cao thủ số một trong Ỷ thiên đồ long ký của Kim Dung. Cửu Dương thần công là nội công chép lẫn trong lề một bộ kinh Phật ở Thiếu Lâm, sau bị giấu trong bụng một con vượn trắng; Càn khôn đại nã di là tâm pháp trấn giáo của Minh giáo, có gốc từ Ba Tư theo lời truyện. Một thứ là "gốc", một thứ là "cách dùng", và chính sự kết hợp ấy làm nên Trương Vô Kỵ.
Cửu Dương chân kinh: từ Lăng già kinh đến bụng vượn trắng
Ở cuối Thần điêu hiệp lữ, hai kẻ trộm Tiêu Tương Tử và Doãn Khắc Tây lấy cắp một bộ Lăng già kinh ở Tàng Kinh các chùa Thiếu Lâm. Không ai biết trong lề sách có chép Cửu Dương chân kinh. Chỉ có Giác Viễn đại sư, vị sư giữ kho kinh, từng đọc và thuộc một phần.
Từ việc Giác Viễn đọc to trước khi mất, ba người nghe được những phần khác nhau, và từ đó sinh ra ba dòng võ:
| Người nghe | Mang về đâu | Kết quả trong truyện |
|---|---|---|
| Trương Quân Bảo (sau là Trương Tam Phong) | Võ Đang | Nền tảng cho võ học Võ Đang |
| Quách Tương | Nga Mi | Nền tảng cho nội công phái Nga Mi |
| Vô Sắc thiền sư | Thiếu Lâm | Bổ sung vào võ học Thiếu Lâm |
Còn bản kinh gốc thì sao? Trước khi chết, hai kẻ trộm khâu nó vào bụng một con vượn trắng ở vùng núi Côn Lôn. Gần trăm năm sau, Trương Vô Kỵ rơi xuống một thung lũng kín, chữa vết thương cho con vượn và tìm được bộ kinh. Một chuỗi trùng hợp đầy tính cổ tích, nhưng nó gói một ý quan trọng: thứ tinh tuý nhất thường bị lẫn trong thứ bình thường, và chỉ người có lòng tốt mới gặp.
Câu khẩu quyết nổi tiếng
Câu được trích nhiều nhất của Cửu Dương chân kinh trong truyện, đại ý: kẻ kia mạnh mặc kẻ kia mạnh, gió mát vẫn thổi qua đồi núi; kẻ kia ngang mặc kẻ kia ngang, trăng sáng vẫn soi dòng sông lớn. Tinh thần là không chống trả trực diện, giữ cho mình bình thản như gió như trăng. Ý này gần với tinh thần Đạo gia, dù cuốn kinh được chép trong sách Phật. Kim Dung cố ý để Cửu Dương nằm giữa Phật và Đạo.
Cửu Dương và Cửu Âm: cặp đôi đối xứng
Kim Dung xây hai cuốn chân kinh như một cặp âm – dương:
- Cửu Âm chân kinh (từ Xạ điêu): gốc Đạo tạng, vừa chiêu thức vừa nội công, có cả phần âm độc khi bị luyện sai.
- Cửu Dương chân kinh (Ỷ thiên): gốc kinh Phật, gần như chỉ có nội công, chủ về bảo vệ cơ thể và hoá giải.
Trong Ỷ thiên, Trương Vô Kỵ có Cửu Dương, còn Chu Chỉ Nhược luyện lối tắt từ Cửu Âm. Cuộc đối đầu giữa hai người, ở một tầng nghĩa, là cuộc đối đầu giữa con đường chậm mà vững và con đường nhanh mà nông.
Càn khôn đại nã di: tâm pháp của Minh giáo
Càn khôn đại nã di ("dời chuyển càn khôn") là tâm pháp trấn giáo của Minh giáo trong truyện, gồm bảy tầng. Nguyên lý là mượn lực, chuyển lực: không chống cứng mà dẫn sức đối phương đi chỗ khác, thậm chí trả lại. Các đời giáo chủ chỉ luyện được vài tầng; giáo chủ Dương Đính Thiên cố luyện tầng cao mà nội lực không đủ, chết trong mật đạo.
Trương Vô Kỵ, nhờ nền Cửu Dương thần công dồi dào, luyện xong bảy tầng chỉ trong một thời gian ngắn. Nhưng chi tiết đáng nhớ nhất là: anh thấy có mười chín câu không thông, và quyết định bỏ qua không luyện. Về sau mới biết những câu đó do chính người viết cũng chưa luyện thành mà viết theo suy đoán, ai cố luyện sẽ gặp nguy. Một nhân vật biết dừng trước điều mình chưa hiểu, đó là bài học hay hơn cả võ công.
Gốc Ba Tư: lịch sử thật và hư cấu
Minh giáo trong truyện được tả là bắt nguồn từ Ba Tư, và Càn khôn đại nã di cùng "Thánh hoả lệnh" võ công được nói là từ tổng giáo Ba Tư truyền sang. Phần lịch sử: Minh giáo bắt nguồn từ Ma Ni giáo, tôn giáo do Mani sáng lập ở Ba Tư thế kỷ 3, truyền vào Trung Hoa đời Đường, về sau hoạt động bí mật và hoà vào các phong trào dân gian. Phần hư cấu: mọi võ công, mật đạo Quang Minh đỉnh, và mối quan hệ Minh giáo với sự ra đời của nhà Minh như trong truyện đều là sáng tạo của Kim Dung. Giả thuyết tên triều "Minh" có liên quan tới Minh giáo từng được một số học giả nêu ra nhưng chưa được giới sử học chấp nhận rộng rãi.
Đấu chuyển tinh di: anh em họ của Càn khôn đại nã di
Trong Thiên long bát bộ, họ Mộ Dung ở Cô Tô có tuyệt kỹ "Đấu chuyển tinh di" (dời sao đổi vật), nổi tiếng với câu "dĩ bỉ chi đạo, hoàn thi bỉ thân" (lấy cách của người, trả lại cho người). Cùng ý tưởng chuyển lực, nhưng hai môn khác nhau về tinh thần: Đấu chuyển tinh di gắn với dòng họ Mộ Dung mang mộng phục quốc, dùng võ để mưu lợi; Càn khôn đại nã di trong tay Trương Vô Kỵ lại dùng để hoá giải và cứu người. Kim Dung hay dùng cặp võ công giống nhau để so sánh hai nhân cách khác nhau.
Võ công như tính cách: vì sao hợp với Trương Vô Kỵ
Trương Vô Kỵ là nhân vật hiền lành, thiếu quyết đoán, dễ bị người khác dẫn dắt, nhưng có lòng nhân. Cả hai võ công của anh đều thuộc loại "phòng thủ" và "chuyển hoá": Cửu Dương bảo vệ thân thể, Càn khôn đại nã di dẫn lực đi nơi khác. Anh hiếm khi chủ động tấn công. Cuối truyện, Vô Kỵ từ bỏ ngôi giáo chủ để sống bình thường bên người mình yêu. Võ công tuyệt thế nằm trong tay một người không muốn làm người hùng, đó là sự mỉa mai dịu dàng mà Kim Dung dành cho nhân vật này.
Lưu ý: đây là hư cấu, không phải phương pháp tập
Cửu Dương, Càn khôn đại nã di, Thánh hoả lệnh đều không có văn bản thật. Tài liệu nào tự nhận là "Cửu Dương thần công" để luyện đều là sản phẩm ăn theo. Truyện có nhiều cảnh nội công "chữa bách bệnh" như Cửu Dương giải hàn độc cho Vô Kỵ; đó là chi tiết văn chương. Người có bệnh cần đi khám bác sĩ, không nên tin vào bất kỳ "tâm pháp" nào quảng cáo theo truyện.
Góc nhìn hôm nay
Muốn đọc thêm: các chương cuối Thần điêu (Giác Viễn và Lăng già kinh), các chương Vô Kỵ ở thung lũng vượn trắng và trong mật đạo Quang Minh đỉnh trong Ỷ thiên. Về lịch sử, tìm đọc các khảo cứu về Ma Ni giáo ở Trung Hoa; ở Tuyền Châu (Phúc Kiến) có am Thảo, nơi còn tượng Mani bằng đá, được coi là di tích Ma Ni giáo hiếm hoi còn lại.
Câu hỏi thường gặp
Cửu Dương chân kinh giấu ở đâu?
Trong truyện, kinh được chép trong lề bộ Lăng già kinh ở Thiếu Lâm, bị Tiêu Tương Tử và Doãn Khắc Tây lấy trộm rồi khâu vào bụng một con vượn trắng ở núi Côn Lôn. Trương Vô Kỵ tìm thấy nó gần trăm năm sau.
Càn khôn đại nã di có mấy tầng?
Bảy tầng. Các đời giáo chủ Minh giáo chỉ luyện được một phần; Trương Vô Kỵ nhờ Cửu Dương thần công luyện xong cả bảy tầng, nhưng bỏ qua mười chín câu mà chính người viết cũng chưa luyện thành.
Trương Vô Kỵ học những võ công gì?
Chủ yếu là Cửu Dương thần công, Càn khôn đại nã di, Thái cực quyền và Thái cực kiếm do Trương Tam Phong dạy, cùng Thánh hoả lệnh võ công. Tất cả đều là võ công hư cấu.
Đấu chuyển tinh di khác Càn khôn đại nã di thế nào?
Đấu chuyển tinh di là tuyệt kỹ họ Mộ Dung trong Thiên long bát bộ, trả đòn đối phương bằng chính võ công của họ. Càn khôn đại nã di của Minh giáo trong Ỷ thiên cũng chuyển lực nhưng rộng hơn. Hai môn cùng ý tưởng, khác truyện, khác tinh thần người dùng.
Minh giáo có thật không?
Minh giáo có gốc từ Ma Ni giáo, tôn giáo có thật ra đời ở Ba Tư thế kỷ 3 và truyền vào Trung Hoa đời Đường. Nhưng Minh giáo với Quang Minh đỉnh, các pháp vương và võ công như trong Ỷ thiên là hư cấu.
